Những sai lầm hay gặp khi xông nhà bằng bột xông và cách làm đúng hơn

Những sai lầm hay gặp nhất khi xông nhà bằng bột xông là: đóng kín cửa cho "mùi ngấm", dùng quá nhiều bột, xông phòng ngủ sát giờ ngủ, đặt đĩa trên bàn gỗ hay sàn không lót, để ngọn lửa cháy thay vì cháy âm ỉ, đổ thêm bột lên ngọn đang cháy, rời nhà khi bột chưa tàn và đổ tro khi còn nóng. Phần lớn đều sửa được bằng một thói quen nhỏ.

Những sai lầm này không đến từ sự cẩu thả mà thường từ những lời truyền miệng nghe có vẻ hợp lý: đóng cửa cho khói "đi vào mọi ngóc ngách", đốt nhiều cho "đủ", xông lúc tối cho "ngủ ngon". Bài này đi qua từng sai lầm, giải thích vì sao nó không đạt được điều người làm mong muốn, và cách làm đúng hơn mà vẫn giữ được nếp xông nhà.

Sai lầm về không khí và thông gió

1. Đóng kín mọi cửa cho mùi ngấm. Lý lẽ thường nghe là khói phải bị giữ lại mới "thấm" vào nhà. Thực tế, mùi bám lên vải, gỗ khá nhanh dù có thông gió nhẹ; đóng kín chỉ làm nồng độ khói và bụi mịn trong không khí tăng cao, người trong nhà cay mắt, rát họng, đầu báo khói dễ kêu. Cách đúng là hé ít nhất một cửa sổ mỗi tầng trong lúc xông, mở rộng sau khi xông.

2. Xông xong vẫn để cửa đóng tới tối. Mùi thơm còn lại lâu trên vải, không cần giữ khói trong không khí. Sau khi bột tàn, mở cửa mười lăm đến ba mươi phút là đủ để khói loãng ra mà mùi vẫn phảng phất. Với căn hộ bật điều hoà, tắt điều hoà và mở cửa trước khi bật lại.

3. Đặt đĩa ngay trước quạt hoặc cửa gió điều hoà. Nhiều người nghĩ quạt giúp khói lan nhanh. Gió thổi trực tiếp làm ngọn bột cháy bùng, tàn bay ra khỏi đĩa, có khi rơi vào thảm. Đặt đĩa ở chỗ có không khí lưu thông nhẹ, để luồng khí tự nhiên đưa khói đi.

Sai lầm về lượng và cách đốt

4. Dùng cả gói cho một lần ở căn hộ nhỏ. Hướng dẫn trên bao thường tính cho nhà rộng hoặc cho buổi tẩy uế. Đổ cả gói cho căn hộ năm mươi mét vuông thì khói đặc, mùi gắt. Bắt đầu từ một muỗng cà phê, đo và điều chỉnh qua vài lần.

5. Để ngọn lửa cháy thay vì thổi tắt. Bột xông được làm để cháy âm ỉ. Ngọn lửa làm thảo mộc cháy hết trước khi kịp toả hương, cho mùi khét và tàn nhanh. Mồi tới khi đỉnh đỏ rồi thổi tắt lửa, chỉ để đốm đỏ và khói.

6. Đổ thêm bột lên ngọn đang cháy cho "đủ". Bột mới đổ lên đốm đỏ có thể bùng lửa bất ngờ, hoặc đè tắt đốm đỏ và sinh khói đặc. Nếu thấy chưa đủ, chờ ngọn này tàn hẳn rồi vun một ngọn mới bên cạnh, hoặc lần sau tăng lượng ngay từ đầu.

7. Trộn tinh dầu hay nhỏ dầu thơm lên bột. Ý định là cho thơm hơn, nhưng tinh dầu, dầu thơm là chất dễ cháy, làm bột bùng lửa, và mùi tinh dầu cháy thường gắt chứ không thơm. Nếu thích mùi tinh dầu, dùng riêng đèn xông hoặc máy khuếch tán vào lúc khác.

Sai lầm về chỗ đặt và dụng cụ

8. Đặt đĩa trực tiếp trên bàn gỗ, sàn gỗ, thảm. Đĩa nóng có thể làm cháy xém mặt gỗ, để lại vết, và trên thảm thì nguy cơ bén lửa nếu tàn rơi. Luôn có một lớp đệm chịu nhiệt như khay kim loại, viên gạch men, tấm đá dưới đĩa, và đặt trên mặt phẳng cách xa rèm, giấy.

9. Dùng bát mỏng, đĩa nhựa, nắp hộp thay đĩa. Bát thuỷ tinh mỏng có thể nứt vỡ vì sốc nhiệt, đĩa nhựa và melamine bị chảy, bốc mùi. Đĩa sứ dày, đĩa đá, đĩa gang có lót cát là lựa chọn an toàn; một chiếc đĩa như vậy dùng được nhiều năm.

10. Không lót cát hoặc tro. Thiếu lớp lót, đáy đĩa nóng trực tiếp, dễ nứt, và ngọn bột đặt trên mặt sứ lạnh hay tắt ở phần đáy. Một lớp cát khô hoặc tro sàng dày cỡ đốt ngón tay giải quyết cả hai việc.

Sai lầm khi đốt nhiều thứ cùng lúc

Có những buổi xông mà trong nhà cùng lúc cháy một đĩa bột xông, vài que nhang trên bàn thờ, một cây nến thơm ở phòng khách và một máy khuếch tán tinh dầu ở phòng ngủ. Ý định là cho nhà thật thơm, nhưng kết quả thường ngược lại: các mùi chồng lên nhau thành một hỗn hợp nặng, khó chịu, và tổng lượng khói trong nhà tăng theo số nguồn đốt. Mũi người cũng mỏi nhanh hơn, không còn phân biệt được mùi nào.

Mỗi lần xông nên chọn một nguồn hương chính. Nếu xông bột cho cả nhà, tạm tắt máy khuếch tán, không thắp nến thơm cùng lúc. Nhang trên bàn thờ theo nếp nhà vẫn có thể thắp, nhưng không cần thêm nhiều que cho "đủ hương". Khi đã có một mùi nền dễ chịu, ngôi nhà thơm rõ ràng hơn so với khi mọi thứ cùng cháy.

Sai lầm khi dùng làn khói để che mùi thay vì dọn

Một lý do hay gặp khiến người ta xông nhiều và xông thường xuyên là căn nhà có một mùi khó chịu không dứt: mùi ẩm, mùi cống, mùi rác, mùi thú nuôi. Khói thơm che được mùi trong vài giờ, rồi mùi cũ quay lại, người ta lại xông. Vòng lặp này vừa tốn bột vừa đưa thêm khói vào nhà mà không giải quyết được gì.

Mùi kéo dài luôn có nguồn. Hãy tìm nó trước: lỗ thoát nước sàn khô nước, thùng rác bếp, góc tủ ẩm mốc, thảm lâu không giặt, khay vệ sinh của mèo. Xử lý nguồn mùi rồi mới xông, và xem làn khói như bước kết thúc buổi dọn dẹp chứ không phải thay cho nó. Với ẩm mốc lan rộng hay mùi cống dai dẳng, nên nhờ thợ chuyên môn kiểm tra.

Một cách kiểm tra đơn giản: sau khi dọn xong một nguồn mùi, để nhà thoáng một hai ngày mà không xông gì. Nếu mùi khó chịu không quay lại, bạn đã tìm đúng chỗ, và lần xông sau chỉ cần lượng nhỏ cho thơm. Nếu mùi vẫn còn, tiếp tục tìm, vì khói sẽ chỉ che đi dấu hiệu giúp bạn lần ra nguồn.

Sai lầm về thời điểm: phòng ngủ và lúc đi vắng

Một thói quen khá phổ biến là xông phòng ngủ ngay trước khi đi ngủ, với ý nghĩ mùi thơm giúp dễ ngủ. Vấn đề là phòng ngủ thường nhỏ, đóng cửa ban đêm, bật điều hoà, nên khói và bụi mịn đọng lại suốt đêm. Người ngủ hít khói nhiều giờ, có thể tỉnh dậy với cảm giác khô họng, nghẹt mũi. Còn nếu đĩa vẫn cháy khi đã ngủ, đó là lửa không người trông.

Cách làm đúng hơn: nếu muốn phòng ngủ có mùi, xông vào buổi chiều, khi trong phòng không có ai, lượng thấp nhất, rồi mở cửa sổ ít nhất một giờ trước giờ ngủ. Mùi thơm vẫn còn trên chăn gối mà không khí đã thoáng. Tuyệt đối không đốt bất cứ thứ gì trong phòng ngủ khi đang ngủ, càng không dùng than.

Sai lầm thứ hai về thời điểm là mồi lửa rồi đi chợ, đi đón con, "chỉ vài phút". Bột xông cháy âm ỉ, nhìn có vẻ vô hại, nhưng một con mèo nhảy lên bàn, một cơn gió làm rèm bay, một đĩa nứt bất ngờ đều có thể biến thành sự cố. Lửa trong nhà luôn cần có người trông tới khi tàn hẳn; nếu phải đi, úp nắp dập rồi mới đi.

Sai lầm hay gây cháy nhất: đổ tro khi còn nóng

Bột xông tàn trông như đã nguội: tro xám, không còn khói. Nhưng bên trong lớp tro, nhất là ở đáy ngọn, có thể còn những hạt than đỏ nhỏ giữ nhiệt hàng giờ. Đổ tro vào thùng rác có giấy, túi nilon, vỏ hộp ngay sau khi tàn là cách nhiều vụ cháy nhỏ bắt đầu, có khi vào lúc nửa đêm khi mọi người đã ngủ.

Thói quen an toàn là để nguyên đĩa tới sáng hôm sau, hoặc ít nhất vài giờ, rồi dùng muỗng đảo tro xem còn hạt đỏ nào không. Tro nguội hẳn có thể đổ vào chậu cây, gốc cây trong vườn hoặc gói kín bỏ rác. Nếu cần dọn ngay, đổ tro vào một lon kim loại có nắp, đặt ở ban công, không để cạnh đồ dễ cháy.

Lớp cát lót cũng vậy: sau mỗi lần xông, cát ở ngay dưới ngọn có thể còn nóng. Không đổ cát vào túi nilon hay đặt đĩa lên kệ gỗ khi còn ấm tay.

Sai lầm về người và thú nuôi

Xông nhà là việc của cả nhà, nhưng không phải ai cũng chịu được khói như nhau. Sai lầm hay gặp là xông theo thói quen mà không để ý ai đang ở nhà: trẻ sơ sinh ngủ trong phòng, người cao tuổi bị viêm phế quản, người đang mang thai, người hen suyễn. Với những người này, cách làm đúng là xông khi họ vắng nhà hoặc ở một phòng khác đóng cửa, thông gió kỹ trước khi họ trở lại, hoặc bỏ qua lần xông đó. Nếu ai thấy khó thở, tức ngực, ho nhiều sau khi xông, đưa ra chỗ thoáng và đi khám.

Thú nuôi cũng hay bị quên. Chim cảnh có hệ hô hấp rất nhạy, khói trong nhà có thể gây hại cho chim nhanh hơn nhiều so với người; lồng chim nên được đưa ra ngoài hoặc sang khu vực xa hẳn. Mèo, chó tò mò với đĩa có khói, có thể làm đổ đĩa hoặc bị bỏng mũi. Bể cá đặt gần chỗ xông có thể nhận tro và muội rơi xuống mặt nước.

Bảng tóm tắt: sai lầm và thói quen thay thế

Một bảng ngắn để dán trong tủ đồ xông, giúp người khác trong nhà cũng làm đúng:

Không có mục nào trong bảng làm mất đi ý nghĩa của nếp xông nhà. Ngược lại, khi khói vừa phải và mọi thứ gọn gàng, lần xông trở thành một việc nhẹ nhàng mà cả nhà đều dễ chịu, thay vì một lần ai cũng phải chạy ra ban công vì cay mắt.

Câu hỏi thường gặp

Xông nhà xong có cần đóng cửa để giữ mùi không?

Không cần. Mùi thơm đã bám lên rèm, đệm, đồ gỗ và còn lưu khá lâu. Giữ cửa đóng chỉ giữ lại khói và bụi mịn trong không khí. Mở cửa mười lăm đến ba mươi phút sau khi bột tàn là cách giữ được mùi mà không khí vẫn dễ thở.

Có nên xông nhà buổi tối không?

Có thể xông buổi tối sớm nếu sau đó còn đủ thời gian để mở cửa thông gió trước giờ ngủ, và mọi người còn thức để trông. Tránh xông sát giờ ngủ, đặc biệt là phòng ngủ, và không bao giờ để bột cháy khi cả nhà đã đi ngủ.

Đặt đĩa xông lên kệ tủ cao cho trẻ khỏi với tới có được không?

Được nếu kệ đó là mặt phẳng chịu nhiệt hoặc có khay kim loại lót, và cách trần, rèm, đồ gỗ phía trên một khoảng an toàn. Không đặt trên nóc tủ gỗ sát trần, vì nhiệt và khói dồn lên trần, khó quan sát khi có sự cố.

Tro bột xông dùng làm gì được?

Tro nguội có thể giữ lại một phần làm lớp lót cho những lần xông sau, phần còn lại rải vào chậu cây, gốc cây. Đừng đổ tro vào bồn rửa vì có thể đóng cặn. Chỉ xử lý tro khi đã nguội hoàn toàn.

Có cần lau nhà sau khi xông không?

Không bắt buộc. Với lượng xông vừa phải, khói không để lại bụi đáng kể. Nếu xông thường xuyên ở một chỗ cố định, nên lau định kỳ mặt bàn, trần gần chỗ đặt đĩa vì có thể bám một lớp muội mỏng theo thời gian.

Xông nhà có cần tắt điều hoà không?

Nên tắt. Điều hoà chạy với cửa đóng giữ khói trong phòng và hút khói vào dàn lạnh, lâu ngày có thể ám mùi. Tắt điều hoà, hé cửa trong lúc xông, mở rộng sau khi xông, rồi bật lại khi không khí đã thoáng.