Túi thơm thảo mộc là túi vải thoáng nhồi thảo mộc khô như vỏ bưởi, vỏ cam, quế, rễ hương bài, lá sả khô, đặt trong tủ quần áo, tủ giày, gầm gối hay treo trong xe để có mùi thoảng mà không cần đốt. Thảo mộc phải khô hẳn, túi nên thay sau một đến vài tháng, và không cho băng phiến hay hoá chất vào túi.
Với những chỗ không thể đốt như tủ quần áo, ô tô, phòng trẻ, túi thơm là cách giữ mùi dễ chịu đơn giản nhất. Nó cũng là món đồ tự làm dễ thành công cho người mới, vì không cần lửa, không cần chất kết dính. Bài này hướng dẫn chọn vải, nhồi gì, đặt ở đâu, những lưu ý an toàn cho trẻ nhỏ và người dị ứng, và khi nào thì nên thay.
Túi thơm hoạt động thế nào
Thảo mộc khô vẫn giữ một phần tinh dầu trong thớ lá, vỏ, rễ. Ở nhiệt độ phòng, tinh dầu bay hơi rất chậm, toả ra mùi thoảng quanh túi. Vải thoáng cho mùi đi qua; không gian kín như tủ quần áo giữ mùi lại, nên chỉ một túi nhỏ đã đủ cho cả ngăn tủ.
Vì không có nhiệt, mùi túi thơm nhẹ hơn nhiều so với xông, và thay đổi chậm theo thời gian: tuần đầu rõ, sau đó nhạt dần. Bóp nhẹ túi làm vỡ thêm thớ thảo mộc, giải phóng thêm tinh dầu, nên mùi dậy lên một chút. Đây là cách "làm mới" túi thơm trước khi phải thay.
Cũng vì không đốt, túi thơm là cách duy nhất trong các cách tạo mùi ở nhà mà không sinh khói, không cần lửa, không cần điện. Đó là lý do nó hợp với những chỗ kín, những chỗ có trẻ nhỏ, và những người không chịu được khói. Đổi lại, nó không thể làm cả một căn phòng lớn thơm như xông.
Túi thơm không khử được mùi ẩm mốc hay mùi mồ hôi đã ngấm vào quần áo. Nó chỉ thêm một lớp mùi dễ chịu vào không gian đã sạch, khô. Tủ quần áo có mùi mốc thì cần phơi đồ, lau tủ, giảm ẩm trước; đặt túi thơm vào tủ mốc chỉ làm túi cũng mốc theo.
Nhồi gì vào túi: mùi và độ bền
Nguyên liệu túi thơm nên chọn loại giữ mùi lâu, ít vụn. Bảng dưới là các lựa chọn dễ kiếm:
| Nguyên liệu | Mùi | Độ bền mùi | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Vỏ bưởi, vỏ cam, quýt sấy giòn | The, trái cây | Vừa | Phải thật khô, nếu không sẽ mốc trong túi |
| Vỏ quế bẻ nhỏ | Ấm, ngọt | Lâu | Có thể làm phai màu vải trắng nếu chạm trực tiếp |
| Rễ hương bài cắt khúc | Trầm, gỗ, đất | Rất lâu | Hợp làm phần nền cho mọi túi |
| Lá sả khô, lá dứa khô | Tươi, thanh | Ngắn | Thay thường hơn |
| Hoa hồi, đinh hương | Đậm, cay | Lâu | Rất mạnh, chỉ vài cánh, vài nụ |
| Vụn gỗ thơm hợp pháp (bách, quế chi) | Gỗ | Lâu | Không dùng gỗ quý hiếm, không rõ nguồn |
Một túi cân bằng thường có phần nền bền mùi (hương bài, quế), phần chính (vỏ bưởi, vỏ cam) và một chút điểm nhấn (hồi, đinh hương). Tỉ lệ cụ thể tuỳ mũi người dùng, cứ thử và ghi lại.
Làm một túi thơm từng bước
Không cần máy may; một chiếc túi rút dây hoặc khăn vải buộc chỏm là đủ:
- Chọn vải thoáng: cotton mỏng, vải lanh, vải màn, túi lưới; tránh vải dày, vải nilon không thoáng.
- Cắt vải hình vuông, gập đôi, khâu hai cạnh, chừa miệng; hoặc dùng túi rút dây có sẵn.
- Kiểm thảo mộc lần cuối: khô giòn, không mốc; bẻ nhỏ vừa, không xay thành bột vì bụi sẽ lọt qua vải.
- Nhồi khoảng hai phần ba túi, không nhồi chặt để không khí lưu thông.
- Buộc chặt miệng túi bằng dây cotton hoặc khâu kín; với túi cho xe, khâu kín để không rơi vãi.
- Ghi ngày làm lên một mảnh giấy nhỏ buộc kèm hoặc ghi vào sổ, để biết lúc nào nên thay.
Muốn túi bền, có thể làm hai lớp: một túi lưới mịn bên trong đựng thảo mộc, một lớp vải đẹp bên ngoài. Khi thay, chỉ đổ thảo mộc cũ ra và giặt lớp ngoài.
Túi thơm cho tủ quần áo và tủ giày
Trong tủ quần áo, túi thơm đặt ở góc ngăn, treo trên móc, hoặc nhét giữa các chồng đồ. Nên cho túi tiếp xúc ít với vải sáng màu, vì vỏ quế, vỏ cam có thể để lại vết dầu, vết màu khi ẩm. Một túi nhỏ cho mỗi ngăn là đủ; nhiều túi quá làm quần áo nồng mùi, mặc ra ngoài khá khó chịu cho người xung quanh.
Nếu tủ là gỗ mới, gỗ công nghiệp còn mùi keo, sơn, nên mở cửa tủ cho thoáng vài tuần trước. Túi thơm đặt vào tủ còn nồng mùi sơn chỉ làm hai mùi lẫn vào nhau, khó chịu hơn.
Tủ giày thường ẩm và có mùi, túi thơm chỉ có ích khi tủ đã được lau khô, giày đã được phơi. Có thể đặt thêm gói hút ẩm cạnh túi thơm. Thay túi trong tủ giày thường xuyên hơn tủ áo, vì thảo mộc ở đó hút ẩm và hút mùi nhanh.
Không cho băng phiến, viên long não công nghiệp vào chung túi thơm. Nhiều nhà quen dùng băng phiến chống gián, mọt cho tủ quần áo, nhưng hơi của chúng không nên hít thường xuyên, nhất là với trẻ nhỏ. Nếu tủ có gián, mọt, cần dọn sạch, bịt khe, giữ khô; túi thơm thảo mộc không phải thuốc chống côn trùng.
Gối và túi thơm đặt cạnh giường
Một túi thơm nhỏ đặt dưới gối hoặc treo đầu giường cho mùi thoảng khi ngủ. Nên chọn mùi nhẹ như vỏ bưởi, lá dứa, một chút hương bài; tránh hồi, đinh hương, quế đậm vì mùi mạnh sát mũi suốt đêm dễ gây nhức đầu. Mùi dễ chịu có thể khiến không gian ngủ thư thái hơn, nhưng đó là cảm nhận, không phải cách chữa mất ngủ; ai mất ngủ kéo dài nên gặp bác sĩ.
Túi đặt dưới gối nên nhỏ, dẹt, khâu kín, để không cấn khi nằm và không rơi vãi lên chăn. Vài tuần nên lấy ra phơi nắng nhẹ một buổi, vừa đuổi ẩm vừa làm mùi dậy lại.
Gối nhồi hoàn toàn bằng thảo mộc, kiểu gối vỏ đậu hay gối lá, là sản phẩm khác, cần thảo mộc rất khô, vỏ gối dễ tháo giặt và thay ruột định kỳ để tránh mốc, mạt bụi. Với người dị ứng, viêm mũi, gối thảo mộc có thể làm triệu chứng nặng hơn; thử ngắn ngày trước.
Trẻ dưới một tuổi không nên ngủ với gối, túi thơm hay bất kỳ vật mềm nào trong nôi, theo khuyến cáo ngủ an toàn cho trẻ sơ sinh. Với trẻ lớn hơn, túi thơm cũng nên đặt ngoài tầm với, buộc chặt, vì trẻ có thể mở túi và cho thảo mộc vào miệng.
Túi thơm trong ô tô: những điều cần để ý
Xe ô tô là chỗ người ta hay muốn có mùi dễ chịu nhất, nhưng cũng có những rủi ro riêng:
- Không treo túi ở gương chiếu hậu nếu nó che tầm nhìn hoặc đung đưa gây phân tâm; đặt ở hộc cửa, dưới ghế, trong hộc đựng đồ.
- Khoang xe đỗ ngoài nắng rất nóng; thảo mộc nhiều dầu như quế, đinh hương sẽ toả mùi gắt; chọn mùi nhẹ cho xe.
- Túi phải khâu kín, không để thảo mộc rơi vãi vào khe ghế, hộc gió.
- Không đặt túi trên taplo nơi có thể văng khi phanh gấp, hoặc che cảm biến, túi khí.
- Người hay say xe thường nhạy mùi; hỏi họ trước, có khi xe không mùi là dễ chịu nhất.
- Tuyệt đối không đốt hương hay xông khói trong xe.
Mùi trong xe kéo dài thường do điều hoà bẩn, thảm ẩm, đồ ăn rơi vãi; vệ sinh những chỗ đó trước rồi mới thêm túi thơm.
Phối mùi túi thơm theo chỗ đặt
Mỗi chỗ đặt hợp một kiểu mùi khác nhau. Bảng dưới là gợi ý để bắt đầu, không phải công thức:
| Chỗ đặt | Hướng mùi hợp | Nguyên liệu gợi ý | Lý do |
|---|---|---|---|
| Tủ quần áo | Nhẹ, sạch | Vỏ bưởi, chút hương bài | Quần áo mang mùi ra ngoài, nên mùi phải nhẹ |
| Tủ giày | Tươi, the | Vỏ cam, sả khô, quế | Át mùi nhẹ còn lại sau khi đã lau khô tủ |
| Đầu giường, dưới gối | Rất nhẹ, dịu | Lá dứa khô, vỏ bưởi | Sát mũi suốt đêm, mùi đậm dễ gây nhức đầu |
| Ô tô | Nhẹ, ít dầu | Vỏ bưởi, hương bài | Nắng làm nóng khoang xe, vị nhiều dầu toả gắt |
| Ngăn kéo bàn làm việc | Ấm nhẹ | Quế, vỏ quýt | Không gian nhỏ, mở ra ngửi thấy là đủ |
Nguyên liệu nhiều dầu như quế, đinh hương nên bọc thêm một lớp giấy lụa bên trong túi để dầu không thấm ra vải và quần áo. Nếu túi đặt sát đồ trắng, thử trước trên một mảnh vải cũ vài ngày xem có để lại vết không.
Người mới có thể làm ba túi theo ba hướng mùi, đặt ở ba chỗ khác nhau trong một tuần, rồi hỏi cả nhà thích túi nào. Ý kiến của người không làm túi thường khách quan hơn, vì mũi người làm đã quen mùi.
Khi nào thay túi thơm và làm gì với thảo mộc cũ
Túi thơm thường thơm rõ trong vài tuần đến một, hai tháng, tuỳ nguyên liệu và độ kín của chỗ đặt. Khi bóp túi mà mùi không dậy nữa, hoặc túi có mùi ẩm, đốm mốc, là lúc thay. Túi trong tủ giày, trong xe nên kiểm thường hơn túi trong tủ áo.
Một dấu hiệu khác là túi bắt đầu có mùi "bụi": thảo mộc đã mất tinh dầu, chỉ còn mùi cỏ khô. Lúc đó có bóp hay phơi nắng cũng không làm mùi dậy lại được nữa; đổ ra và nhồi mẻ mới.
Thảo mộc cũ từ túi thơm, nếu không mốc, có thể rải vào chậu cây làm lớp phủ, cho vào thùng ủ phân, hoặc bỏ theo rác thường. Không mang thảo mộc đã nằm trong tủ giày ra đốt xông, vì nó đã hút ẩm, hút mùi.
Nếu trong nhà có người bắt đầu hắt hơi, ngứa mũi hay chảy nước mắt từ khi đặt túi thơm, hãy cất túi đi vài ngày xem triệu chứng có giảm không. Một số người dị ứng với bụi thảo mộc hoặc nấm mốc khó thấy bằng mắt; nếu triệu chứng kéo dài, nên đi khám thay vì tự đoán.
Vỏ túi cotton, lanh giặt sạch, phơi khô dùng lại được nhiều lần. Có thể làm sẵn vài túi để luân phiên: một bộ đang dùng, một bộ đang phơi thảo mộc mới, như vậy lúc nào trong nhà cũng có túi thơm mà không mất công.
Câu hỏi thường gặp
Túi thơm thảo mộc có đuổi được gián, mọt trong tủ không?
Mùi có thể làm côn trùng tạm tránh, nhưng không đủ để giải quyết gián, mọt. Cần dọn sạch tủ, giữ khô, bịt khe hở. Không cho băng phiến hay thuốc chống côn trùng vào túi thơm, vì hơi của chúng không nên hít thường xuyên.
Có nên nhỏ tinh dầu vào túi thơm cho thơm lâu hơn không?
Có thể nhỏ một hai giọt khi túi đã nhạt, nhưng tinh dầu có thể làm ố vải, gây kích ứng da nếu túi chạm người. Không làm với túi cho trẻ nhỏ, và nhà có mèo thì nên tránh vì mèo nhạy với nhiều loại tinh dầu.
Túi thơm bị mốc là do đâu?
Thường do thảo mộc chưa khô hẳn khi nhồi, hoặc đặt ở chỗ ẩm như tủ giày, tủ sát tường. Bỏ thảo mộc mốc, giặt túi, phơi khô; lần sau phơi thảo mộc kỹ hơn và đặt kèm gói hút ẩm.
Túi thơm có dùng được cho phòng trẻ nhỏ không?
Được nếu chọn mùi nhẹ, buộc chặt và treo ngoài tầm với. Không đặt túi thơm hay gối thảo mộc trong nôi của trẻ dưới một tuổi. Trẻ có biểu hiện hắt hơi, ngứa mũi thì cất túi đi.
Một túi thơm nên to cỡ nào?
Túi cỡ lòng bàn tay là đủ cho một ngăn tủ hay một hộc xe. Túi quá to làm mùi nồng, nhất là trong không gian kín. Nếu muốn mùi rõ hơn, đặt hai túi nhỏ ở hai góc thay vì một túi lớn.
Có thể làm túi thơm làm quà tặng không?
Rất hợp, vì túi thơm an toàn hơn hương đốt và ai cũng dùng được. Nên ghi thành phần để người dị ứng biết, và nhắc người nhận thay sau vài tuần đến vài tháng. Chọn mùi nhẹ, phổ thông cho người chưa biết sở thích.