Trong phòng trà hay góc đọc sách, trầm nên là mùi nền thoảng nhẹ chứ không phải mùi chính. Cách làm phổ biến là xông lượng nhỏ trước khi pha trà hoặc trước khi ngồi đọc mười lăm đến hai mươi phút, đặt lư ở cuối hướng gió so với bàn, chọn dạng ít khói như hơ trầm trên bếp điện hoặc nhang không tăm mảnh, rồi tắt khi bắt đầu thưởng trà.
Trầm và trà là cặp đôi quen thuộc trong nếp sống của nhiều người Việt ưa yên tĩnh, từ những nhà vườn có gian khách nhỏ tới căn hộ có một góc bàn thấp cạnh cửa sổ. Nhưng mùi trầm mạnh dễ lấn hương trà, nhất là trà xanh và trà ô long hương nhẹ, và khói đọng lâu cũng không tốt cho sách giấy. Bài này gợi ý cách sắp xếp để hai thứ bổ sung cho nhau.
Vì sao trầm hay đi cùng trà và sách
Cả uống trà lẫn đọc sách đều là những việc chậm, cần một không gian yên. Một mùi hương nhẹ, ổn định giúp đánh dấu rằng đây là khoảng thời gian dành cho việc ấy, giống như việc pha nước, bày chén hay bật đèn bàn. Với nhiều người, mùi trầm gợi nhớ những gian nhà của ông bà, nơi khách đến được mời trà và trong nhà phảng phất hương.
Đó là lý do của thói quen, không phải công dụng. Trầm không làm trà ngon hơn và không làm bạn đọc nhanh hơn. Điều nó có thể làm là tạo một khung cảnh dễ chịu, nếu được dùng đủ nhẹ để không trở thành thứ phải chú ý. Một khi mùi trầm khiến bạn phải nghĩ tới nó, hoặc khói làm cay mắt khi cúi xuống trang sách, thì nó đã lấn vai.
Hiểu vậy thì quy tắc chung là lượng ít, khói ít, và tách thời điểm xông khỏi thời điểm thưởng trà. Phần còn lại là chi tiết: chọn dạng trầm nào, đặt lư ở đâu, xông trước bao lâu.
Một điểm nữa là sự nhất quán. Người uống trà hằng ngày thường thích giữ một loại trầm quen cho những buổi thường, và chỉ đổi loại vào dịp đặc biệt. Mùi quen làm nền cho mùi trà nổi lên; mùi mới lạ mỗi ngày lại kéo sự chú ý về phía lư.
Không để trầm át mùi trà
Xông trước, thưởng sau. Xông mười lăm đến hai mươi phút trước khi pha, tắt hoặc dập khi nước bắt đầu sôi. Khi chén trà đầu tiên được rót, phòng chỉ còn hương trầm thoảng trên vải và gỗ, không còn làn khói mới.
Đặt lư cuối gió. Quan sát luồng gió trong phòng, từ cửa sổ hay quạt. Đặt lư ở phía gió đi ra khỏi bàn trà, không đặt ở đầu gió thổi qua bàn. Nhờ vậy mùi trầm lan khắp phòng mà không thổi thẳng vào chén.
Chọn trầm hợp với trà. Trà xanh, trà ô long hương hoa hợp với trầm mùi thanh, ngọt nhẹ, hơ ở nhiệt thấp. Trà đậm như trà đen, trà phổ nhĩ lâu năm chịu được trầm mùi đằm hơn. Tránh nụ có pha hương liệu, mùi ngọt gắt dễ lẫn vào vị trà.
Không xông khi đang ướp hay sao trà. Lá trà khô hút mùi rất mạnh. Nếu đang mở hộp trà, chia trà, ướp trà, nên để lư ở phòng khác. Một hũ trà ám khói trầm sẽ cho nước trà có vị khói lạ.
Nghỉ xông giữa các ấm trà. Buổi trà dài có thể xông lại một đợt ngắn giữa hai ấm, khi mọi người đứng dậy nghỉ, rồi tắt trước ấm mới.
Chọn dạng trầm theo từng kiểu buổi ngồi
Bảng gợi ý dưới dựa trên mức khói và độ chủ động thời lượng của mỗi dạng. Không có lựa chọn duy nhất đúng; hãy thử và điều chỉnh theo phòng của bạn.
| Kiểu buổi ngồi | Dạng trầm gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Một mình đọc sách buổi tối | Đoạn nhang không tăm ngắn hoặc hơ trầm vụn nấc thấp | Ít khói, tự tắt hoặc dễ tắt, không phải trông nhiều |
| Tiếp vài người khách uống trà | Hơ trầm miếng trên bếp điện trước giờ khách đến | Mùi trong, tắt được ngay khi bắt đầu pha |
| Buổi trà dài cuối tuần | Đốt khuôn ngắn trước buổi, hơ lại giữa buổi | Biết trước thời lượng, mùi đều |
| Bàn làm việc tại nhà | Một đoạn nhang ngắn đầu giờ, rồi nghỉ | Không làm phân tâm suốt buổi |
| Nhà có người không quen mùi trầm | Xông ở phòng khác, để mùi lan qua cửa | Giữ mùi rất nhẹ, tránh khói trực tiếp |
Nụ trầm không có trong bảng vì nó thường cho nhiều khói hơn mức cần cho những buổi này. Nếu chỉ có nụ, chọn nụ nhỏ, đốt ở góc xa bàn và dập sớm khi mùi đã đủ.
Nụ khói ngược tuy đẹp mắt trên bàn trà, nhưng khói đặc đọng ngay mặt bàn, sát chén, nên không hợp khi đang uống. Nếu thích hiệu ứng, đặt nó ở kệ thấp phía xa và chỉ đốt trước buổi.
Đặt lư ở đâu so với bàn trà và giá sách
Khoảng cách tốt giữa lư và chỗ ngồi là đủ xa để không thấy khói bay ngang mặt, đủ gần để mùi vẫn tới. Với một phòng nhỏ, đặt lư trên kệ thấp cách bàn chừng hai bước chân thường là vừa. Đặt lư ngay trên bàn trà chỉ hợp với cách hơ trên tro và mica, nơi hầu như không có khói.
Đừng đặt lư sát giá sách. Giấy và bìa sách hấp thụ khói, lâu dần có mùi khói cũ và có thể ố vàng mép trang. Sách cũ, sách in giấy tốt, tranh giấy, thư pháp trên giấy dó là những thứ nên giữ xa nguồn khói. Nếu góc đọc của bạn nằm cạnh tủ sách, hãy xông ở đầu kia phòng hoặc ở phòng bên cạnh.
Mặt đặt lư nên là đá, gốm hoặc gỗ có lót đĩa. Tránh khăn trải bàn vải mỏng, chiếu cói hay giấy lót dưới lư. Cũng cần tính đến đèn bàn: đèn sợi đốt hay đèn halogen nóng đặt sát lư làm không khí nóng bốc lên mạnh, cuốn khói lên cao rồi toả nhanh khắp phòng.
Sách, giấy và khói: những điều ít người để ý
Giấy là vật liệu xốp, hút hơi ẩm và mùi từ không khí. Một quyển sách để trong phòng thường xuyên có khói sẽ dần mang mùi khói, đặc biệt các trang ở mép ngoài. Với sách mới, đó chỉ là chuyện mùi; với sách cũ, sách quý, các hạt khói và hơi dầu bám lâu ngày có thể góp phần làm giấy ngả màu và giòn hơn.
Ảnh, tranh lồng kính và đồ sơn mài treo gần chỗ xông cũng chịu chung số phận: một lớp màng mỏng bám dần lên kính và mặt sơn, nhìn nghiêng dưới đèn mới thấy. Lau định kỳ bằng khăn mềm hơi ẩm là đủ, nhưng tốt nhất vẫn là đặt lư cách xa chúng.
Nếu bạn sưu tầm sách hay có tài liệu giấy cần giữ, xông ở phòng khác và để sách trong tủ có cửa. Còn với góc đọc thường ngày, chỉ cần tránh xông sát kệ và không xông quá thường xuyên trong cùng một phòng nhỏ.
Cũng có người cố ý để vài mẩu trầm nhỏ, không đốt, trong tủ sách để giữ mùi gỗ thơm. Cách này không có khói và an toàn, nhưng chỉ nên dùng trầm không tẩm dầu; dầu tẩm có thể thấm vào giấy để lại vết.
Một nhịp xông gợi ý cho buổi trà chiều
Ví dụ giả định cho phòng trà nhỏ, hai đến bốn người, dùng bếp xông điện:
- Ba mươi phút trước: mở cửa sổ cho phòng thoáng, lau bàn, chuẩn bị ấm chén.
- Hai mươi phút trước: khép bớt cửa, bật bếp xông nấc thấp, đặt một mẩu trầm vụn nhỏ.
- Năm phút trước: tắt bếp, nhấc trầm ra, để bếp nguội ở kệ xa.
- Khi khách ngồi: mở hé cửa sổ cho có gió nhẹ, bắt đầu pha ấm đầu tiên.
- Giữa buổi: nếu mọi người nghỉ, bật lại bếp mười phút với mẩu trầm khác để cả nhóm so mùi.
- Kết thúc: tắt bếp, rút điện, mở hẳn cửa cho phòng thoáng trước khi dọn chén.
Nhịp này giữ cho mùi trầm luôn ở mức nền và có những khoảng nghỉ để mũi không quen. Nhiều người thấy họ cảm nhận trầm rõ hơn nhờ những khoảng nghỉ ấy.
Nếu dùng nhang không tăm thay bếp điện, chỉ cần thay bước hai bằng việc đốt một đoạn ngắn và bỏ bước giữa buổi, vì nhang khó tắt rồi đốt lại cho gọn mà không ám khói.
Góc trà, góc sách nhỏ trong căn hộ
Không cần một gian phòng riêng. Một góc cạnh cửa sổ với bàn thấp, một kệ nhỏ đặt lư và hộp dụng cụ là đủ. Với căn hộ, bếp xông điện hoặc nhang không tăm mảnh hợp hơn than, vì không có khí từ than cháy và ít khả năng làm đầu báo khói kêu. Đặt góc trà gần cửa sổ để có thể mở thông gió dễ dàng.
Dụng cụ nên gọn: một bếp xông điện nhỏ hoặc chén tro cắm nhang, một kẹp, một hộp kín đựng trầm vụn. Cất tất cả trong một hộp có nắp, đặt ở kệ cao ngoài tầm với của trẻ. Khi không dùng, rút điện bếp xông.
Nếu góc trà có cửa sổ hướng ra hành lang chung, nhớ rằng khói và mùi sẽ đi sang nhà hàng xóm. Xông vào những giờ hành lang vắng và giữ lượng nhỏ là cách sống chung dễ chịu với láng giềng.
Nếu sống chung với người khác, hỏi ý họ trước khi biến góc chung thành góc xông. Mùi hương là chuyện rất cá nhân, và một góc trà dễ chịu với bạn có thể là nguồn khó chịu với người cùng nhà.
Khi có người nhạy cảm cùng ngồi
Trong một buổi trà có khách, không phải ai cũng quen với mùi trầm. Người bị viêm mũi dị ứng, người có cơ địa hen, người hay đau đầu với mùi mạnh có thể khó chịu ngay cả với lượng nhỏ. Một cách lịch sự là hỏi trước, hoặc chỉ xông khi chỉ có người nhà. Nếu khách có trẻ nhỏ hay đang mang thai, bỏ hẳn phần xông trong buổi đó.
Nếu trong lúc ngồi có ai ho, chảy nước mắt hay thấy nặng ngực, tắt nguồn xông, mở cửa và mời họ ngồi gần chỗ thoáng. Triệu chứng không hết sau khi ra chỗ thoáng thì nên đi khám. Đừng cố giải thích rằng trầm thật thì không sao; phản ứng với khói là chuyện của cơ thể từng người.
Cuối cùng, một buổi trà không có trầm vẫn là một buổi trà trọn vẹn. Trầm chỉ nên có mặt khi nó làm buổi ngồi dễ chịu hơn cho tất cả. Nếu vẫn muốn có chút hương mà không khói, một hộp nhỏ đựng vài mẩu trầm chưa đốt đặt trên bàn, mở nắp cho khách ngửi, là cách chia sẻ thú vui mà không làm phiền ai.
Câu hỏi thường gặp
Có nên xông trầm ngay trên bàn trà không?
Chỉ nên nếu dùng cách hơ gián tiếp trên tro và mica, gần như không có khói. Với nụ, nhang hay bếp điện ở nhiệt vừa, đặt lư ở kệ cách bàn một khoảng để khói không bay ngang chén trà.
Trầm có làm thay đổi vị trà không?
Mùi mạnh trong phòng có thể ảnh hưởng tới cảm nhận hương trà, vì phần lớn cái gọi là vị thật ra đến từ mũi. Xông trước, tắt khi pha giúp giảm ảnh hưởng này. Hộp trà mở gần khói thì lá trà có thể hút mùi thật sự.
Dạng trầm nào hợp nhất cho người mới đọc sách buổi tối?
Một đoạn nhang không tăm ngắn trong chén tro là dễ nhất: tự cháy hết trong thời gian định trước, ít khói, không cần chỉnh nhiệt. Đặt xa kệ sách và mở hé cửa sổ.
Có thể xông trầm cạnh tủ sách cổ không?
Không nên. Giấy cũ hút khói và hơi dầu từ nhựa trầm, lâu ngày dễ ố vàng mép và giòn hơn. Nếu góc đọc nằm cạnh tủ sách cổ, xông ở phòng khác để mùi lan sang, hoặc giữ sách trong tủ có cửa đóng kín.
Có nên vừa xông trầm vừa đốt nến thơm cho ấm cúng?
Hai nguồn hương cùng lúc làm mùi bị lẫn và tăng lượng hạt trong không khí. Nếu muốn ánh nến, dùng nến không mùi và đặt xa lư trầm, xa sách giấy.
Buổi trà ngoài hiên có cần lưu ý gì khi xông?
Ngoài hiên gió làm mùi tan nhanh và tàn dễ bay. Đặt lư ở chỗ khuất gió, dùng nụ hoặc nhang thay vì hơ, giữ lư xa mái lá, rèm tre và luôn có người trông.