Mùi chiên rán, kho cá trong bếp chủ yếu nằm ở dầu mỡ đã bám lên tường, máy hút mùi, khăn lau và rèm; vì vậy phải hút mùi, lau dầu mỡ, giặt khăn trước, rồi mới dùng hương, như hơ quế, vỏ bưởi khô hay đun một nồi nước thảo mộc nhỏ, để thay mùi. Xông khi bếp còn bám mỡ chỉ cho ra mùi khói trộn mùi cá, khó chịu hơn ban đầu.
Bếp cũng là nơi có gas, dầu ăn, khăn giấy, nên mọi cách xông có lửa trong bếp phải đi kèm khoảng cách an toàn. Bài này nói thứ tự xử lý mùi bếp, những cách tạo mùi thơm hợp với bếp, cách nào nên tránh, và riêng chuyện bếp mở liền phòng khách trong căn hộ.
Mùi bếp bám ở đâu và vì sao xông không át được
Khi chiên, rán, xào ở nhiệt cao, dầu ăn bốc thành những hạt rất nhỏ bay lên cùng hơi nước. Chúng mang theo mùi của thức ăn, rồi đọng lại trên mọi mặt mát hơn: tường gạch, mặt tủ trên, chụp đèn, lưới lọc máy hút mùi, rèm cửa sổ bếp. Lớp mỡ mỏng đó tiếp tục toả mùi nhiều ngày sau, nhất là khi trời nóng. Mùi cá kho, mắm, hành phi cũng theo cách tương tự, cộng thêm phần bám vào nồi, thớt, khăn lau.
Hương xông, dù là trầm hay quế, chỉ thêm một lớp mùi mới vào không khí. Nó không gỡ được mỡ trên tường. Vì vậy những bếp xông thật nhiều mà vẫn hôi thường là bếp có lưới hút mùi lâu không rửa hay có chồng khăn lau ẩm trong góc. Thứ tự đúng là xử lý nguồn trước, hương sau. Khi nguồn đã sạch, chỉ một chút mùi quế hay vỏ bưởi cũng đủ cho căn bếp dễ chịu.
Nếu mùi hôi trong bếp không phải mùi thức ăn mà là mùi cống, mùi trứng thối, mùi chua từ dưới bồn rửa, hãy kiểm tra xi phông, lỗ thoát sàn, thùng rác. Những mùi đó cần thợ hoặc dịch vụ vệ sinh, xông không giải quyết được.
Thứ tự xử lý mùi ngay sau bữa nấu
Làm ngay khi vừa nấu xong sẽ đỡ công hơn nhiều so với để qua đêm:
- Để máy hút mùi chạy thêm mười đến mười lăm phút sau khi tắt bếp; mở cửa sổ bếp và một cửa ở phía đối diện để gió lùa.
- Đậy nắp nồi kho cá, cất thức ăn thừa vào hộp kín; mùi cá kho lan nhiều nhất khi nồi để hở nguội dần.
- Lau mặt bếp, tường sau bếp và tay nắm tủ bằng khăn ấm có chút nước rửa chén, khi dầu mỡ còn mềm.
- Rửa nồi chảo, thớt; đem khăn lau đi giặt hoặc phơi nắng, không để khăn ẩm vắt trên vòi.
- Buộc túi rác có vỏ tôm, ruột cá mang ra ngoài trong ngày.
- Hằng tuần, tháo lưới lọc máy hút mùi ngâm nước nóng với chất tẩy dầu mỡ dùng cho bếp, theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Sau khi bếp đã sạch và thoáng, mới đến phần tạo mùi thơm ở mục dưới.
Với những món nặng mùi như chiên cá, rang tôm khô, nướng mực, nếu có thể hãy đóng cửa giữa bếp và phòng ngủ khi nấu để mùi không theo hành lang vào phòng.
Các cách tạo mùi thơm hợp với bếp
Bếp có lửa sẵn và có nồi, nên nhiều cách tạo mùi trong bếp không cần đốt khói. Bảng dưới so sánh những cách hay gặp:
| Cách | Làm thế nào | Mùi | Lưu ý an toàn |
|---|---|---|---|
| Đun nồi nước thảo mộc | Nồi nhỏ nước, cho vỏ bưởi, vỏ cam, vài thanh quế, cánh hồi, sả đập; đun lửa liu riu | Thơm tươi, ấm, ít khói | Có người ở bếp; không để cạn nồi |
| Hơ vỏ cam quýt khô trên chảo | Chảo khô lửa nhỏ, đảo vài miếng vỏ phơi khô tới khi dậy mùi | Thơm the, hơi caramel | Không để cháy đen; tắt bếp ngay khi thơm |
| Rang vài cánh quế, hồi | Chảo khô lửa nhỏ, rang nhanh rồi đổ ra đĩa | Cay ấm, mùi bếp ngày Tết | Dễ cháy khét nếu lửa to |
| Đốt một nhúm bột xông | Đĩa sứ có lót tro, đặt xa bếp gas | Thơm thảo mộc, có khói | Không đặt cạnh gas, dầu ăn, giấy ăn |
| Túi vỏ bưởi, cà phê rang đặt góc bếp | Túi vải thoáng, thay mỗi tuần | Nhẹ, nền | Giữ khô, tránh ẩm mốc |
Đun nồi nước thảo mộc là cách nhiều gia đình Việt ưa dùng vì có sẵn nguyên liệu và gần như không có khói. Chỉ nhớ đây là nồi nước đang đun: không bỏ đi ra ngoài, không để nồi cạn khét, và không dùng nồi nước này để nấu ăn sau đó.
Những thứ không nên đốt hay đặt trong bếp
Không đặt đĩa bột, nụ trầm sát bếp gas. Gas rò rỉ nhẹ tích ở thấp, lửa trần ở gần là nguy cơ. Giữ lư xông cách bếp gas, bình gas và ổ điện bếp một khoảng rộng, tốt nhất là ở khu bàn ăn chứ không phải khu nấu.
Không xông khi đang chiên rán. Dầu nóng, lửa lớn, người bận tay; thêm một nguồn lửa nhỏ nữa chỉ làm tăng rủi ro, và hai thứ mùi lẫn vào nhau.
Không đốt giấy, túi ni-lông, vỏ hộp để "khử mùi". Đốt nhựa, giấy in sinh khói độc, không phải mùi thơm. Mẹo đốt giấy báo cho hết mùi cá là mẹo nên bỏ hẳn.
Không đặt thảo mộc khô ngay trên mặt bếp nóng. Vỏ bưởi, quế, hồi phơi khô rất dễ bén lửa. Cất trong hũ kín, xa lửa.
Không dùng bình xịt thơm phòng xịt vào lửa. Nhiều bình xịt chứa chất đẩy dễ cháy. Xịt gần lửa có thể bùng cháy; xịt lên thức ăn hở thì ám mùi hoá chất.
Bếp mở liền phòng khách trong căn hộ
Căn hộ chung cư và nhà phố mới thường để bếp mở thông với phòng khách. Mùi thức ăn vì vậy đi thẳng vào sofa, rèm, thảm, những thứ bằng vải giữ mùi lâu hơn gạch và gỗ. Với kiểu bếp này, máy hút mùi phải đủ mạnh và được bật từ trước khi bắt đầu nấu, không đợi khói bốc lên mới bật. Nắp nồi đậy khi có thể, món chiên nặng mùi có thể chuyển sang nồi chiên không dầu hoặc nấu lúc mở được cửa ban công.
Sau bữa, ngoài thứ tự lau dọn ở trên, hãy mở cửa ban công và cửa chính hoặc cửa sổ phía đối diện để tạo luồng gió xuyên phòng trong mười lăm phút. Rèm vải và vỏ gối sofa nên giặt định kỳ, vì đó là kho giữ mùi thức ăn. Khi đã thoáng, đun một nồi nước vỏ bưởi, quế nhỏ là đủ cho cả không gian thơm nhẹ mà không có khói kích hoạt đầu báo khói của toà nhà.
Nếu muốn xông bằng nụ trầm hay bột xông ở phòng khách, hãy đặt lư ở góc xa bếp nhất và chỉ đốt khi bếp đã tắt hẳn. Căn hộ có đầu báo khói ở trần phòng khách thì nên đặt lư cách xa đầu báo và đốt lượng nhỏ, hoặc dùng cách không khói để tránh báo động giả làm phiền cả toà.
Giữ bếp dễ chịu hằng ngày thay vì xông chữa cháy
Căn bếp ít mùi nhất không phải căn bếp được xông nhiều nhất, mà là căn bếp được lau mỗi tối. Vài phút lau mặt bếp và tường sau bếp ngay sau bữa tối, rửa lưới lọc hút mùi mỗi tuần, thay khăn lau mỗi ngày, đổ rác ướt trong ngày: bốn việc này cắt được phần lớn mùi trước khi nó kịp bám.
Thói quen nấu cũng giúp nhiều. Chiên cá thì lau khô cá, để chảo đủ nóng, dầu ít bắn và ít khói hơn. Rán món nặng mùi vào lúc có thể mở cửa. Phi hành tỏi lửa vừa, không để cháy, vì mùi khét bám lâu hơn mùi thơm. Dùng nắp chống bắn dầu khi chiên.
Đến cuối tuần hay ngày có khách, sau khi bếp đã sạch, mới đến phần thêm mùi: một nồi nước thảo mộc liu riu, hay hơ ít vỏ quýt khô trên chảo. Lúc đó hương mới thực sự là hương, không phải tấm màn che mùi cá. Người trong nhà cũng sẽ nhận ra rằng bếp sạch rồi thì chỉ cần rất ít hương.
Mùi theo từng món: món nào bám lâu, xử lý ra sao
Không phải món nào cũng để lại mùi như nhau. Biết món nào nặng mùi để chuẩn bị trước sẽ đỡ việc hơn rất nhiều so với xử lý sau:
| Món hay nấu | Vì sao mùi bám lâu | Làm trước khi nấu | Làm sau khi nấu |
|---|---|---|---|
| Cá chiên, cá kho | Dầu cá bốc theo hơi nóng, bám tường, rèm | Bật hút mùi trước, đóng cửa phòng ngủ | Lau tường sau bếp ngay, đậy nồi kho |
| Hành, tỏi phi | Dầu nóng mang mùi đi xa, cháy là khét | Lửa vừa, chuẩn bị sẵn để không bỏ chảo | Lau chảo, lau mặt bếp khi còn ấm |
| Mắm tôm, mắm nêm, nước mắm đun | Mùi đạm phân huỷ, rất nồng | Mở hẳn cửa sổ, nấu lượng vừa ăn | Rửa chén bát ngay, đổ rác ướt |
| Mực, tôm khô nướng hoặc rang | Khói đạm cháy, bám vải | Nướng ngoài ban công hoặc lò kín | Thông gió lâu, giặt khăn lau |
| Đồ chiên ngập dầu | Hạt dầu nhiều, bám lưới hút mùi | Dùng nắp chống bắn, dầu sạch | Rửa lưới hút mùi sớm hơn lịch |
| Lẩu, nồi nước dùng lâu | Hơi nước mang mùi khắp nhà, gây ẩm | Đặt nồi gần cửa sổ, đậy nắp hé | Lau đọng nước trên tường, mở cửa |
Với những món này, hương chỉ là bước cuối. Một ngày nấu cá kho mà sau bữa lau tường, đậy nồi, đổ rác, mở cửa nửa tiếng, thì chỉ cần hơ ít vỏ quýt khô là căn bếp đã dễ chịu. Ngày nào bỏ qua mấy bước đó, xông bao nhiêu cũng vẫn còn thoảng mùi cá đến sáng hôm sau.
Bếp sau nhà ống, bếp ngoài hiên và bếp củi ở quê
Ở nhà ống thành phố, bếp thường nằm cuối nhà, gần giếng trời hoặc sân sau. Mùi bếp ở đây có lối thoát tự nhiên lên giếng trời, nhưng cũng hay đi ngược vào nhà theo hành lang khi gió thổi từ sân sau vào. Cách xử lý là mở cửa phía trước nhà khi nấu để tạo luồng gió đi từ trước ra sau, đẩy mùi về phía giếng trời. Lư xông, nếu dùng, nên đặt ở phòng khách phía trước, không đặt ở hành lang hẹp dẫn xuống bếp.
Bếp ngoài hiên, bếp sân sau ở nhà vườn thì thoáng hơn nhiều, mùi thức ăn ít khi thành chuyện. Ở đây, thứ cần để ý lại là khói của chính bếp than, bếp củi. Khói bếp củi theo gió vào nhà làm ám mùi rèm, vách gỗ; bếp than tổ ong đặt trong gian bếp kín sinh khí CO. Đừng đặt bếp than trong phòng kín, đừng mang bếp than còn đỏ vào nhà để sưởi hay để hơ hương.
Nhiều nhà ở quê vẫn giữ thói quen hun khói gác bếp, treo bắp, treo thịt trên bếp củi. Đó là cách bảo quản truyền thống và tạo nên mùi riêng của gian bếp quê. Với nhà như vậy, mùi khói bếp là một phần của nếp nhà; chỉ cần giữ cho gian bếp cách phòng ngủ, có lối thoát khói lên mái, và người già, trẻ nhỏ không ngồi lâu trong làn khói.
Câu hỏi thường gặp
Đun vỏ bưởi có hết mùi tanh cá trong bếp không?
Vỏ bưởi đun cho mùi thơm tươi át bớt mùi tanh trong không khí, nhưng không lấy đi phần mùi đã bám vào dầu mỡ trên tường, khăn lau, nồi chảo. Muốn hết mùi tanh, phải hút mùi, lau dọn và đổ rác trước; nồi vỏ bưởi là bước cuối để căn bếp dễ chịu hơn.
Có nên đốt nụ trầm trong bếp không?
Có thể nếu bếp thoáng, đã tắt lửa nấu, và lư đặt xa bếp gas, bình gas, dầu ăn, giấy ăn. Tuy vậy bếp thường không phải nơi lý tưởng để đốt trầm vì nhiều thứ dễ cháy. Đun nồi nước thảo mộc hoặc hơ vỏ quýt trên chảo khô thường hợp với bếp hơn.
Mẹo đốt giấy báo cho hết mùi cá có nên dùng không?
Không nên. Giấy in khi cháy sinh khói và tro chứa mực in, không làm mùi cá biến mất mà chỉ thêm mùi khét. Đốt giấy trong bếp còn dễ gây cháy lan sang khăn, rèm. Thay vào đó hãy mở cửa, bật hút mùi và lau dầu mỡ.
Nồi nước thảo mộc đun bao lâu là đủ?
Thường chỉ cần đun liu riu khoảng mười lăm đến ba mươi phút cho mùi toả khắp bếp, sau đó tắt bếp, để nồi nguội. Không bỏ đi ra ngoài khi đang đun và không để nồi cạn. Nước đó không dùng để uống hay nấu ăn, đổ đi sau khi dùng.
Mùi bếp lan vào phòng ngủ thì làm sao?
Đóng cửa phòng ngủ khi nấu món nặng mùi, bật hút mùi trước khi nấu, mở cửa sổ bếp để tạo luồng gió ra ngoài thay vì vào trong nhà. Rèm và chăn gối đã ám mùi thì giặt. Xông phòng ngủ để át mùi bếp không giải quyết được gốc.
Bình xịt thơm phòng có dùng trong bếp được không?
Có thể dùng ở mức nhẹ khi bếp đã tắt lửa, nhưng không xịt gần lửa vì nhiều loại chứa chất đẩy dễ cháy, và không xịt lên thức ăn hở. Xịt thơm chỉ che mùi trong thời gian ngắn; lau dọn và thông gió vẫn là phần chính.