Bếp xông điện là thiết bị có mặt gia nhiệt bằng kim loại hoặc gốm, núm hay nút chỉnh nhiều nấc, dùng để hơ trầm, đàn hương, nhựa thơm mà không cần lửa. Đèn hơ là loại dùng bóng đèn nhiệt làm ấm một chiếc đĩa phía trên. Khi chọn, ưu tiên bếp có chỉnh nhiệt rõ ràng, có hẹn giờ hoặc tự ngắt, dây và phích chắc chắn, và mặt gia nhiệt dễ lau.
Bếp xông điện ngày càng phổ biến ở các căn hộ vì không có than, không có lửa trần, ít khói. Nhưng nó vẫn là một thiết bị điện sinh nhiệt đặt trên bàn, thường gần vải, giấy và trẻ nhỏ. Bài này tập trung vào thiết bị: các loại hay gặp, cách chọn, cách dùng an toàn, vệ sinh và bảo quản. Cách hơ trầm theo từng giai đoạn mùi được viết riêng ở chuyên mục xông trầm.
Các loại thiết bị hơ điện hay gặp
Tên gọi trên thị trường khá lộn xộn; bảng dưới chia theo cách tạo nhiệt.
| Loại | Cách tạo nhiệt | Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|---|---|
| Bếp có mặt gia nhiệt và núm chỉnh | Mâm nhiệt kim loại hoặc gốm dưới mặt đặt | Chỉnh được nhiều nấc, nhiệt ổn định | Mặt rất nóng, cần đặt xa tầm tay trẻ |
| Bếp có màn hiển thị nhiệt, hẹn giờ | Như trên, thêm mạch điều khiển | Lặp lại được, tự tắt | Phức tạp hơn, cần chất lượng mạch tốt |
| Đèn hơ dùng bóng nhiệt | Bóng đèn làm ấm đĩa đặt phía trên | Có ánh sáng, nhiệt dịu | Khó chỉnh chính xác, bóng nóng |
| Bếp mini cắm cổng USB | Điện trở nhỏ, công suất thấp | Gọn, mang theo được | Nhiệt thấp, chỉ hợp trầm vụn mỏng |
Với người hơ trầm thường xuyên, loại có núm chỉnh nhiều nấc là đủ dùng. Loại có hiển thị và hẹn giờ tiện cho người hay quên tắt. Đèn hơ hợp với người thích ánh sáng ấm và chỉ cần mùi nhẹ. Nếu bạn vừa hơ trầm vừa thỉnh thoảng hơ nhựa thơm, chọn bếp có thang nhiệt rộng hơn, vì nhựa thơm thường cần nóng hơn trầm.
Bếp mini cắm cổng máy tính hay sạc dự phòng có công suất nhỏ, nên thường không đủ nóng cho trầm miếng dày. Đừng cố dùng củ sạc công suất lớn hơn mức hướng dẫn để bếp nóng hơn.
Chọn bếp: những điểm nên xem tận tay
Dấu hợp quy và thông tin nhà sản xuất. Thiết bị điện gia dụng bán ở Việt Nam thuộc diện phải đáp ứng quy chuẩn an toàn điện theo quy định hiện hành. Hãy tìm dấu hợp quy trên thân máy hoặc hộp, tên và địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm, thông số điện áp và công suất. Hộp không có thông tin nào là lý do để chọn chiếc khác.
Dây và phích cắm. Dây đủ dày, vỏ mềm không nứt, phích cắm chắc, chân không lỏng. Dây quá ngắn khiến người dùng phải dùng thêm ổ nối, tăng rủi ro.
Mặt gia nhiệt. Mặt phẳng, có gờ giữ trầm không trượt rơi, vật liệu dễ lau. Một số bếp có tấm lót bằng mica hoặc kim loại mỏng đặt rời trên mặt, tiện thay khi bẩn.
Núm chỉnh và nút tắt. Núm có nấc rõ, xoay chắc tay; có công tắc tắt riêng hoặc vị trí tắt rõ ràng. Đèn báo nguồn giúp biết bếp còn đang bật.
Thân và đế. Thân không quá nóng khi chạy ở nấc cao lâu; đế chống trượt, đặt vững. Bếp nhẹ quá dễ bị kéo rơi khi vướng dây.
Tự ngắt. Chức năng hẹn giờ hoặc tự ngắt khi quá nhiệt là điểm cộng lớn, nhất là với nhà có người lớn tuổi hay quên.
Đọc thông số in trên thân bếp
Mặt đáy hoặc nhãn trên thân bếp thường ghi điện áp, tần số và công suất. Điện áp phải khớp với điện lưới gia đình ở Việt Nam; thiết bị mua từ nước khác dùng điện áp khác không nên cắm thẳng hay dùng qua bộ đổi điện không rõ chất lượng. Công suất cho biết bếp tiêu thụ bao nhiêu điện và gián tiếp cho biết bếp có thể nóng đến mức nào.
Một số bếp ghi thang nhiệt theo độ C trên núm hoặc màn hình. Con số này là nhiệt độ đặt, không phải lúc nào cũng là nhiệt độ thật trên mặt đặt trầm, vì còn phụ thuộc cảm biến, tấm lót và khoảng cách. Hãy coi nó là thang tương đối để lặp lại, không phải phép đo chính xác.
Hướng dẫn sử dụng đi kèm, nếu có, thường ghi thời gian chạy liên tục tối đa, cách vệ sinh và những điều cấm. Đọc một lần trước khi dùng giúp tránh những lỗi như dội nước lên mặt bếp hay dùng tấm lót không đúng loại. Thiết bị không có hướng dẫn tiếng Việt thì càng nên hỏi kỹ người bán.
Dùng bếp xông điện an toàn hằng ngày
Những bước này đơn giản nhưng hay bị bỏ qua vì bếp trông có vẻ vô hại.
- Đặt bếp trên mặt phẳng cứng, không cháy, xa rèm, giấy, sách, khăn; không đặt trên giường, ghế đệm, thảm.
- Cắm thẳng vào ổ tường chắc chắn; nếu buộc phải dùng ổ nối, chọn ổ có công tắc và không cắm chung với bếp nấu, bàn là, máy sưởi.
- Không để dây vắt ngang lối đi hay chỗ trẻ, chó mèo có thể kéo.
- Bật ở nấc thấp, đợi mặt bếp ấm rồi mới đặt hương; dùng kẹp, không dùng tay.
- Đặt hẹn giờ trên bếp hoặc dùng ổ cắm hẹn giờ cho mỗi buổi xông.
- Khi xong, tắt bếp, rút phích, đợi nguội hẳn rồi mới lau hay cất.
Không phủ khăn lên bếp đang nóng để giữ mùi, không đặt bếp trong tủ, ngăn kéo hay hộp kín, không dùng gần bồn rửa, phòng tắm ướt. Nếu bếp có mùi khét nhựa, vỏ biến dạng, phích nóng bất thường hay chập chờn, ngưng dùng ngay.
Những dấu hiệu ấy cho thấy có vấn đề bên trong thiết bị, không phải chuyện của trầm. Đừng tự tháo bếp ra sửa; đem tới nơi bảo hành hoặc thay thiết bị mới. Một chiếc bếp xông rẻ hơn rất nhiều so với hậu quả của một sự cố điện trong nhà.
Đèn hơ dùng bóng nhiệt: những lưu ý riêng
Đèn hơ có cấu tạo khác: một bóng đèn sinh nhiệt nằm trong thân đèn, phía trên là một chiếc đĩa kim loại hoặc thuỷ tinh để đặt trầm, sáp thơm. Nhiệt thường được chỉnh bằng núm điều chỉnh độ sáng, tức là chỉnh công suất bóng. Cách này cho nhiệt dịu, hợp với trầm vụn mỏng và đàn hương.
Bóng đèn rất nóng khi đang sáng và còn nóng một lúc sau khi tắt. Khi thay bóng, rút điện và đợi nguội hẳn; chỉ dùng bóng đúng loại, đúng công suất ghi trên đèn. Dùng bóng công suất cao hơn để đèn nóng hơn có thể làm thân đèn, đuôi đèn quá nhiệt.
Đĩa thuỷ tinh trên đèn hơ có thể nứt nếu nhỏ nước lạnh lên khi đang nóng. Nếu đèn được bán kèm để hơ sáp thơm hay tinh dầu, việc dùng nó cho tinh dầu thuộc một mảng riêng; khi dùng cho trầm, đặt trầm khô trực tiếp lên đĩa, không thêm nước.
Vì nhiệt của đèn hơ phụ thuộc vào bóng, đèn để lâu có thể nóng dần lên hơn lúc đầu. Thỉnh thoảng nhìn màu mẩu trầm; khi thấy sạm nhanh, vặn nhỏ độ sáng hoặc tắt một lúc.
Vệ sinh và bảo quản thiết bị
Sau mỗi buổi, khi bếp đã tắt và chỉ còn ấm, lau mặt gia nhiệt bằng khăn khô hoặc khăn hơi ẩm vắt thật kiệt để lấy lớp nhựa mỏng. Nhựa trầm khi còn ấm mềm và dễ lau; để nguội cứng rồi thì khó hơn nhiều. Không dội nước, không ngâm bếp, không xịt chất tẩy lên mặt bếp.
Nhựa đã đóng lớp cứng có thể cạo nhẹ bằng thìa gỗ hoặc dao nhựa, không dùng dao kim loại, giấy nhám hay miếng cọ nồi kim loại vì dễ làm xước lớp phủ của mặt gia nhiệt. Tấm lót rời bằng mica hay kim loại có thể tháo ra lau riêng, thay khi đã mờ đục, cong vênh.
Khi cất, cuộn dây lỏng tay, không quấn chặt quanh thân bếp vì dễ làm gãy lõi dây ở chỗ gần phích. Cất ở chỗ khô, trong hộp có nắp để bụi không bám lên mặt gia nhiệt. Bếp lâu ngày không dùng, trước khi bật lại nên lau sạch bụi và chạy thử ở nấc thấp một lúc khi có người trông.
Bếp xông điện có thật sự an toàn hơn than
Xét về khí cháy, bếp điện có lợi thế rõ: không có than nên không có khí CO từ than, không có tàn bắn, không có giai đoạn mồi khói mù. Ở nhiệt thấp, lượng khói từ trầm cũng ít hơn hẳn so với đốt nụ. Với căn hộ, nhà có trẻ nhỏ, người có bệnh hô hấp, đây là lựa chọn hợp lý hơn.
Nhưng bếp điện có rủi ro riêng: mặt nóng gây bỏng, dây điện có thể bị kéo, thiết bị kém chất lượng có thể chập cháy, và vì không có lửa nên người dùng dễ để bếp chạy rồi ra khỏi nhà. Nhiều sự cố với thiết bị sưởi nhỏ trong nhà xảy ra đúng theo cách đó.
Kết luận thực tế là bếp điện an toàn hơn than khi được dùng đúng: thiết bị có nguồn gốc rõ, đặt đúng chỗ, có hẹn giờ, và luôn tắt khi rời phòng hay đi ngủ. Ở nhiệt cao, trầm vẫn có thể cháy sém và tạo khói, nên vẫn cần mở cửa cho phòng thoáng sau khi xông.
Tốn điện bao nhiêu và chạy bao lâu là hợp lý
Bếp xông điện phần lớn có công suất nhỏ, thường ghi trên thân máy. Điện năng tiêu thụ bằng công suất nhân với thời gian chạy. Ví dụ giả định: một bếp ghi một trăm oát chạy một giờ tiêu thụ chừng một phần mười số điện. Với vài buổi xông ngắn mỗi tuần, phần điện này không đáng kể so với các thiết bị khác trong nhà.
Điều đáng quan tâm hơn tiền điện là thời gian chạy liên tục. Sau một hai giờ, mẩu trầm đã gần hết mùi; để bếp chạy tiếp chỉ làm khét phần gỗ còn lại, nóng thiết bị và tích nhựa lên mặt bếp. Buổi xông hợp lý thường gọn trong khoảng thời gian bạn ngồi trong phòng, và kết thúc khi bạn đứng dậy rời đi.
Nếu muốn xông nhiều đợt trong ngày, nên tắt bếp giữa các đợt thay vì để ở nấc thấp suốt. Ổ cắm hẹn giờ cơ hoặc ổ cắm thông minh giúp việc này tự động, đặc biệt hữu ích với người lớn tuổi trong nhà. Thiết bị được nghỉ, mũi được nghỉ, và phòng có thời gian thông thoáng.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng bếp hâm trà hoặc bếp hâm sáp thơm để hơ trầm không?
Một số bếp hâm có mặt nhiệt phù hợp và dùng được, nhưng nhiệt độ thường cố định, không chỉnh được. Trầm có thể nhạt mùi vì nhiệt thấp hoặc khét vì nhiệt cao. Bếp xông chuyên dùng có nấc chỉnh vẫn tiện hơn.
Bếp xông điện có dùng được cho bột xông không?
Có thể rắc một lớp bột mỏng lên mặt bếp để hơ, mùi sẽ nhẹ và ít khói. Nhưng bột xông được làm để tự cháy âm ỉ trên đĩa; khi cần xông cả nhà theo nếp, đốt trên đĩa có lót vẫn là cách quen hơn.
Mặt bếp đổi màu sau thời gian dùng có sao không?
Mặt kim loại sẫm màu dần do nhiệt và nhựa là bình thường. Chỉ đáng lo khi lớp phủ bong tróc, mặt bếp cong vênh hoặc có mùi khét nhựa từ bên trong thân bếp; khi đó nên ngưng dùng.
Có nên để bếp xông chạy trong phòng ngủ khi ngủ cho dễ chịu không?
Không nên. Mọi thiết bị gia nhiệt cần người trông, và khi ngủ bạn không nhận ra nếu có sự cố. Xông trước giờ ngủ, tắt bếp, mở cửa một lúc rồi mới đi ngủ.
Bếp xông mua online không có dấu hợp quy có dùng được không?
Không nên mạo hiểm với thiết bị sinh nhiệt không rõ nguồn gốc, nhất là loại cắm điện lưới. Thiếu thông tin nhà sản xuất cũng có nghĩa là khó bảo hành và khó biết thiết bị đã được kiểm tra an toàn hay chưa.
Bếp có cần nối đất không?
Thiết bị có vỏ kim loại và phích ba chân nên được cắm vào ổ có nối đất. Nếu nhà bạn không chắc hệ thống điện có nối đất, hỏi thợ điện có chuyên môn kiểm tra, không tự xử lý.