Bộ dụng cụ xông nhỏ thường gồm kẹp để gắp than, nụ, mẩu trầm; muỗng để xúc bột; đũa hoặc que để xới và vun tro; bàn ép để làm phẳng tro; và chụp lư hay nắp để dập lửa, che tàn. Với người mới, chỉ kẹp, muỗng và một vật để dập lửa là thật sự cần; các món còn lại phục vụ những cách xông cụ thể như đốt khuôn hay hơ trên mica.
Nhiều bộ dụng cụ bán sẵn trông đẹp nhưng có món chẳng bao giờ dùng, trong khi món cần lại không có. Bài này đi qua từng món: nó làm việc gì, khi nào cần, chọn ra sao, và đồ nào trong bếp có thể tạm thay. Mục tiêu là để tay bạn không bao giờ phải chạm vào than, tàn hay mặt bếp đang nóng.
Vì sao cần dụng cụ thay vì dùng tay
Phần lớn tai nạn nhỏ khi xông không phải cháy nhà mà là bỏng ngón tay: cầm nụ trầm vừa thổi tắt lửa, nhón mẩu trầm trên bếp đang nóng, gạt tro khi chưa nguội, đẩy viên than cho ngay ngắn. Những vết bỏng này nhỏ nhưng đau và hoàn toàn tránh được. Nụ trầm vừa thổi tắt lửa trông chỉ còn một đốm đỏ nhỏ, nhưng phần đầu nụ vẫn đủ nóng để làm phồng da ngay khi chạm vào.
Dụng cụ còn giúp sạch. Nhựa trầm, tro, bột dính vào ngón tay rồi theo tay lên cốc trà, lên sách. Một chiếc kẹp, một chiếc muỗng nhỏ giữ mọi thứ trong phạm vi lư và đĩa.
Cuối cùng, dụng cụ cho phép thao tác chính xác hơn: đặt mẩu trầm đúng giữa tấm mica, rắc đều một lớp bột mỏng, vun chóp tro đẹp. Với những cách xông cần kiểm soát nhiệt, sự chính xác này quyết định mùi hương.
Và quan trọng không kém, dụng cụ giúp bạn xử lý nhanh khi có sự cố: một chiếc kẹp và một chén cát đặt sẵn cho phép gắp viên than rơi hay nụ đổ trong vài giây, trước khi nó kịp làm cháy xém thứ gì.
Kẹp: món đầu tiên nên có
Kẹp đầu nhọn, thân dài vừa. Dùng để gắp mẩu trầm, nụ, đoạn nhang. Đầu nhọn khít nhau để nhón được mảnh vụn nhỏ. Thân dài chừng một gang tay giữ tay xa nguồn nóng.
Kẹp than đầu rộng, chắc. Than đang cháy nặng và nóng hơn nhiều; kẹp than nên có đầu bè, khía chống trượt, thân dài hơn. Dùng kẹp mảnh để gắp than dễ làm rơi than.
Chất liệu. Đồng, thép không gỉ đều dùng được. Tránh kẹp nhựa, kẹp tre mỏng với than; kẹp tre chỉ hợp gắp trầm ở bếp điện nấc thấp.
Tạm thay bằng đồ bếp. Đũa nấu ăn dài bằng tre gắp được nụ và trầm, nhưng không dùng gắp than vì tre bén lửa và trơn tay. Kẹp gắp đá, kẹp gắp đồ nướng bằng kim loại thay được kẹp than.
Thử kẹp trước khi mua. Bóp thử vài lần: lò xo phải nhả đều, hai đầu gặp nhau chính giữa, không lệch. Kẹp cứng quá làm mỏi tay và dễ bóp vỡ nụ, nụ trầm và mẩu trầm mỏng; kẹp lỏng quá làm rơi than giữa chừng, đó là lúc dễ xảy ra sự cố nhất.
Muỗng, đũa, bàn ép và các món phục vụ tro
Nhóm dụng cụ này quan trọng với người dùng tro: vùi than, cắm nhang, đốt khuôn.
- Muỗng nhỏ để xúc bột trầm, bột xông vào khuôn hay lên đĩa, xúc tro thêm vào lư. Muỗng cán dài, lòng nông giúp rải đều. Có thể dùng muỗng cà phê bằng kim loại dành riêng cho việc này. Muỗng gỗ cũng được với bột, nhưng không dùng để xúc tro còn ấm.
- Đũa hoặc que xới tro để xới tơi tro trước khi ép, chọc lỗ thông khi vùi than, vẽ đường trên mặt tro. Một chiếc đũa kim loại hay que tre dày đều dùng được.
- Bàn ép tro là tấm kim loại phẳng có cán, dùng nén và làm phẳng mặt tro trước khi đặt khuôn hay cắm nhang. Có thể tạm thay bằng mặt đáy một chiếc chén nhỏ phẳng.
- Chổi lông nhỏ quét bột thừa trên khuôn, quét tro rơi trên khay. Chổi quét bụi bàn phím hay cọ vẽ cũ dùng tốt.
- Rây mịn để sàng tro định kỳ, loại bỏ cặn, chân nhang, than vụn. Rây bột làm bánh nhỏ dùng được, nhưng nên để riêng không dùng lại cho thực phẩm.
Nếu không đốt khuôn và không vùi than, bạn có thể bỏ qua bàn ép và rây. Muỗng và đũa thì gần như ai dùng tro cũng cần.
Với người đốt bột xông theo nếp nhà, muỗng còn có một việc nữa: đong lượng bột cho đều giữa các lần. Một muỗng gạt ngang là một đơn vị dễ nhớ; ghi lại số muỗng hợp với mỗi phòng thay vì đổ ước lượng bằng mắt mỗi lần một khác.
Chụp lư và nắp dập: thứ nên có trong mọi nhà xông
Chụp lư là chiếc nắp úp lên miệng lư. Khi có lỗ thoáng, nó che tàn, giữ cho khói thoát theo hướng đẹp. Khi kín, nó dùng để dập lửa: úp lên nụ, than hay núi bột đang cháy, không khí bị cắt và đốm cháy tắt sau vài phút. Đây là cách dập gọn nhất, không làm tro bay như thổi, không làm ướt lư như đổ nước.
Nếu lư của bạn không có nắp kín, một chiếc chén kim loại úp vừa miệng lư hay một nắp nồi nhỏ có thể làm việc này. Vật úp sẽ nóng lên, nên cầm bằng khăn hoặc dùng kẹp nhấc ra sau khi chắc đã tắt.
Ngoài ra, nên có sẵn một chén cát khô gần chỗ xông. Khi cần dập riêng một nụ hay một viên than, gắp thả vào chén cát và vùi lại là xong. Chén cát này cũng là chỗ để gác que nhang đã dập, mẩu trầm vừa nhấc khỏi bếp. Một chén sứ nhỏ đầy cát khô, đặt cố định trên khay, là món rẻ nhất mà lại hay dùng nhất trong cả bộ.
Bộ dụng cụ theo cách xông
Bảng giúp bạn chỉ mua những gì cần, theo cách xông đang dùng:
| Cách xông | Thật cần | Nên có | Có thể bỏ qua |
|---|---|---|---|
| Đốt nụ trầm | Kẹp, chén cát dập | Chụp lư có lỗ | Bàn ép, rây |
| Nhang không tăm | Đũa xới tro, chén cát dập | Muỗng xúc tro | Bàn ép |
| Hơ trên bếp điện | Kẹp đầu nhọn | Thìa gỗ cạo nhựa | Bàn ép, rây, chụp lư |
| Than vùi tro, mica | Kẹp than, đũa xới, chụp lư kín | Muỗng, rây | Chổi |
| Đốt khuôn | Bàn ép, muỗng, chổi, khuôn | Đũa xới, rây | Kẹp than |
| Đốt bột xông trên đĩa | Muỗng, chụp hoặc nắp dập | Khay có tay cầm | Bàn ép, mica |
Hầu hết các bộ dụng cụ bán sẵn hướng tới người đốt khuôn và vùi than. Nếu bạn chủ yếu đốt nụ hay hơ bếp điện, mua lẻ một chiếc kẹp tốt và tự chuẩn bị chén cát là đủ.
Khi mua bộ, xem kỹ từng món có dùng được thật không: kẹp có khít, muỗng có đủ nhỏ, bàn ép có phẳng. Một số bộ trang trí đẹp nhưng dụng cụ mỏng, mềm, chỉ hợp để trưng.
Khay và tấm lót chịu nhiệt: món hay bị quên
Một chiếc khay đặt dưới lư hay đĩa xông làm nhiều việc hơn vẻ ngoài của nó. Nó hứng tàn và tro rơi, giữ mặt bàn khỏi vết nóng, gom mọi dụng cụ vào một chỗ và cho phép nhấc cả bộ đồ đi khi cần. Với người đốt bột xông mang đi từng phòng, khay có tay cầm gần như là thứ bắt buộc.
Khay kim loại, khay gỗ có lót đá hay gạch men, khay tre có tấm lót chịu nhiệt đều dùng được. Khay nhựa, khay mây không lót không hợp, vì một nụ đổ hay một mẩu than rơi là đủ để làm chảy nhựa, cháy xém mây. Nếu khay đẹp nhưng không chịu nhiệt, đặt thêm một viên gạch men hoặc tấm đá mỏng dưới lư.
Tấm lót chịu nhiệt bằng silicon dùng trong bếp cũng là một lựa chọn rẻ và tiện, nhưng nên đặt dưới đĩa có lớp cát, không đặt trực tiếp than hay nụ đang cháy lên nó. Mỗi tháng kiểm tra khay một lần: vết cháy xém mới xuất hiện là dấu hiệu lớp lót trong lư đã mỏng hoặc lư đặt sai chỗ.
Kích thước khay nên rộng hơn lư mỗi bên vài đốt ngón tay, đủ để tàn rơi vẫn nằm trong khay và đủ chỗ cho kẹp, chén cát. Khay quá nhỏ chỉ là chiếc đế, không làm được việc hứng tàn.
Bật lửa, diêm và cách mồi gọn
Nguồn lửa mồi là dụng cụ ít ai chú ý nhưng dùng mỗi lần xông. Bật lửa cổ dài, loại dùng mồi bếp gas, giữ tay xa đỉnh nụ và núi bột, rất hợp cho việc mồi bột xông trên đĩa. Bật lửa khò cho ngọn lửa mạnh, tập trung, cần cho than tre và than nén, nhưng dễ làm cháy sém nụ trầm nếu dùng sai việc.
Diêm cho lửa êm, nhiều người thích vì không có mùi gas, nhưng có mùi lưu huỳnh ở đầu que trong vài giây đầu. Nếu dùng diêm, để que cháy qua phần đầu rồi mới đưa vào mồi. Que diêm đã dùng thả vào chén cát, không vứt vào sọt rác.
Đốt nhang không tăm từ một que nhang khác đang cháy là cách nhẹ nhàng, ít mùi nhất, vì không có gas hay lưu huỳnh lẫn vào đầu que. Dù dùng gì, cất nguồn lửa trong hộp có nắp trên khay, ngoài tầm với của trẻ; loại bật lửa có khoá an toàn đáng cân nhắc cho nhà có trẻ nhỏ.
Giữ dụng cụ sạch và cất gọn
Kẹp, muỗng dính nhựa và bột nên lau sau mỗi buổi bằng khăn khô, nhựa bám lâu thì lau bằng khăn có chút cồn hoặc nước ấm, sau đó lau khô để kim loại không gỉ. Đừng để dụng cụ còn nóng tiếp xúc với khăn nhựa hay khay nhựa.
Cất tất cả trong một hộp hoặc một ống cắm cạnh lư, xa tầm với trẻ. Bộ đồ xông gọn trong một chỗ giúp mỗi lần xông nhanh hơn và không phải lục tìm khi cần dập lửa gấp. Chén cát dập lửa luôn để sẵn cạnh lư, không cất đi.
Kiểm tra lò xo kẹp và khớp nối của muỗng, bàn ép định kỳ. Dụng cụ đồng mềm có thể cong sau thời gian dài; kẹp lệch đầu là lúc nên thay, đừng đợi tới khi nó làm rơi viên than.
Nếu bạn dùng bột xông theo nếp nhà vào ngày rằm, mùng một, gom đĩa, muỗng, nắp dập, bật lửa và gói bột vào cùng một chiếc khay để lần nào cũng đủ đồ. Nếu cần bột xông đóng gói sẵn có hướng dẫn lượng dùng trên bao, có thể tham khảo ở vatpham.com.
Câu hỏi thường gặp
Có cần mua cả bộ dụng cụ hương đắt tiền không?
Không. Phần lớn người xông ở nhà chỉ cần kẹp, muỗng và một vật để dập lửa. Bộ đầy đủ chỉ thật sự hữu ích khi bạn đốt khuôn hay hơ trên tro và mica thường xuyên.
Kẹp đồng hay kẹp thép tốt hơn?
Cả hai đều dùng tốt. Đồng đẹp và mềm tay nhưng xỉn màu theo thời gian; thép không gỉ bền, dễ lau. Quan trọng hơn là đầu kẹp khít, thân đủ dài và lò xo không quá cứng.
Có thể dập nụ trầm bằng cách nhúng nước không?
Được nếu không định dùng lại, nhưng nước làm ướt tro, đĩa và có thể làm nứt lư gốm đang nóng. Úp vào cát hoặc úp nắp kín là cách gọn và an toàn hơn.
Dụng cụ dùng cho xông có dùng lại cho bếp ăn được không?
Nên tách riêng. Nhựa trầm, tro và hương liệu bám trên dụng cụ không nên lẫn vào thức ăn. Dán nhãn hoặc chọn dụng cụ khác màu để không lẫn.
Nên để chén cát dập lửa ở đâu?
Ngay cạnh chỗ xông, trên cùng khay với lư. Khi có sự cố như nụ đổ hay than rơi, bạn cần có nó trong tầm tay ngay, không phải đi tìm.