Ở chung cư và nhà thuê, xông nhà thường không bị cấm một cách chung chung, nhưng phải theo ba lớp quy tắc: nội quy của toà nhà (về lửa, khói, hệ thống báo cháy), thoả thuận trong hợp đồng thuê, và sự chấp nhận của hàng xóm chung hành lang. Cách làm êm nhất là hỏi trước ban quản lý hoặc chủ nhà, dùng lượng nhỏ, đặt đĩa xa đầu báo khói, mở cửa ban công thay vì cửa ra hành lang.
Nhiều người dọn về căn hộ mới hay thuê phòng vẫn muốn giữ nếp xông nhà đầu tháng như ở quê. Chuyện tưởng nhỏ lại hay thành va chạm: đầu báo khói kêu cả tầng, hàng xóm có con nhỏ phàn nàn mùi khói, chủ nhà phát hiện vết cháy trên kệ gỗ. Bài này đi qua từng lớp quy tắc và cách làm để giữ nếp mà không mất lòng ai.
Lớp thứ nhất: nội quy toà nhà và hệ thống báo cháy
Chung cư, nhất là chung cư cao tầng, có hệ thống phòng cháy chữa cháy với đầu báo khói, đầu báo nhiệt, chuông báo, có nơi nối về phòng điều khiển trung tâm. Nội quy toà nhà thường có quy định về việc dùng lửa trong căn hộ, đốt vàng mã, đốt hương ở hành lang, ban công. Cụ thể mỗi toà một khác, nên cách chắc nhất là đọc bản nội quy được phát khi nhận nhà hoặc hỏi ban quản lý.
Điều cần biết là đầu báo khói được thiết kế để nhạy với khói, và không phân biệt khói hương với khói cháy. Một đĩa bột xông đặt ngay dưới đầu báo, hay khói tụ dưới trần trong căn phòng kín, có thể kích hoạt báo động. Ở một số toà, báo động trong căn hộ có thể kéo theo việc bảo vệ lên kiểm tra, chuông báo cả tầng, gây phiền cho nhiều người.
Tuyệt đối không tháo, che, bọc nilon đầu báo khói để xông. Đó là thiết bị bảo vệ chính bạn và cả toà nhà; vô hiệu hoá nó có thể vi phạm quy định về phòng cháy và để lại hậu quả nghiêm trọng nếu có cháy thật. Thay vào đó, điều chỉnh cách xông để không kích hoạt nó.
Lớp thứ hai: hợp đồng thuê và chủ nhà
Với nhà thuê, phòng trọ, căn hộ thuê, hợp đồng thuê có thể có điều khoản về việc dùng lửa, giữ gìn tài sản, mùi trong nhà. Ngay cả khi hợp đồng không nói gì, chủ nhà vẫn quan tâm tới hai chuyện: nguy cơ cháy và mùi khói bám vào rèm, tường, đồ nội thất của họ. Một số chủ nhà cho thuê căn hộ có nội thất đắt tiền không muốn người thuê đốt bất cứ thứ gì.
Cách làm êm là hỏi trước, nói rõ mình định làm gì: "Đầu tháng nhà em hay xông chút bột thảo mộc trên đĩa sứ ngoài ban công, khoảng hai mươi phút, có người trông, chị có thấy phiền không?" Phần lớn chủ nhà sẽ đồng ý nếu thấy người thuê cẩn thận. Nếu chủ nhà không đồng ý, có thể giữ nếp bằng cách không lửa.
Khi trả nhà, những dấu vết như vệt ố trên trần ngay chỗ hay đặt đĩa, vết cháy xém trên kệ, mùi khói ám rèm có thể thành chuyện tranh cãi về tiền cọc. Xông lượng nhỏ, đặt đĩa trên khay chịu nhiệt, thông gió tốt là cách tránh để lại dấu vết.
Lớp thứ ba: hàng xóm
Trong chung cư, khói không dừng ở cửa căn hộ của bạn. Nó có thể thoát ra hành lang khi mở cửa chính, bay sang ban công bên cạnh, lọt qua ống thông gió chung của nhà tắm, bếp. Hàng xóm có trẻ sơ sinh, người hen suyễn, người không thích mùi khói có thể khó chịu thật sự, dù với bạn đó chỉ là một chút hương.
Cách tôn trọng hàng xóm đơn giản: không mở cửa chính ra hành lang để thông gió khói xông, mà mở cửa ban công, cửa sổ ra ngoài trời. Không đặt đĩa xông ở hành lang chung, ở ban công sát cửa sổ nhà bên. Dùng lượng nhỏ. Nếu có hàng xóm sát vách có con nhỏ, có thể báo trước một câu, hoặc chọn giờ họ thường đi vắng.
Nếu hàng xóm phàn nàn, lắng nghe và điều chỉnh thay vì tranh luận ai đúng ai sai. Một lần xông là thói quen của bạn; không khí trong nhà họ là chuyện sức khoẻ của họ. Giảm lượng, đổi giờ, đổi chỗ, hoặc chuyển sang cách không khói thường giải quyết được.
Cũng nên để ý chiều ngược lại: nhà bạn có thể là nơi nhận khói của nhà khác. Nếu hàng xóm hay xông, đốt hương mà nhà bạn có người nhạy cảm, một lời đề nghị nhẹ nhàng thường hiệu quả hơn phàn nàn qua ban quản lý.
Hỏi ban quản lý những gì
Toà nhà có quy định gì về đốt hương, đốt lửa trong căn hộ và ngoài ban công? Đây là câu hỏi gốc. Có toà chỉ cấm ở khu vực chung, có toà có quy định chặt hơn với ban công.
Đầu báo trong căn hộ có nối về phòng điều khiển trung tâm không? Nếu có, một lần báo động có thể kéo theo kiểm tra và chuông báo; bạn cần cẩn trọng hơn về lượng và chỗ đặt.
Khi đầu báo kêu do khói hương thì quy trình xử lý thế nào? Biết trước giúp bạn phản ứng đúng, như gọi báo bảo vệ, thay vì hoảng hốt.
Có khu vực nào toà nhà cho phép đốt vào dịp lễ Tết không? Một số toà bố trí chỗ đốt chung ở sân, có người trông, vào các dịp lễ.
Ống rác chung có quy định gì về tro, tàn? Hầu hết đều cấm đổ vật còn nóng; hỏi để biết cách bỏ tro đúng quy định của toà.
Cách xông ở chung cư mà ít rủi ro nhất
Nếu nội quy và chủ nhà cho phép, những bước sau giúp lần xông diễn ra gọn và không làm phiền ai:
- Xác định vị trí đầu báo khói trong căn hộ; chọn chỗ đặt đĩa cách xa đầu báo, tốt nhất ở gần cửa ban công.
- Dùng lượng nhỏ nhất: một nụ trầm hoặc nửa muỗng bột cho căn hộ nhỏ.
- Mở cửa ban công và cửa sổ ra ngoài trời trước khi mồi; giữ cửa chính ra hành lang đóng.
- Tắt điều hoà trong lúc xông; bật quạt hút ở bếp, nhà tắm nếu thông ra ngoài trời.
- Đặt đĩa trên khay kim loại hoặc tấm gạch, không đặt trực tiếp trên kệ gỗ, bàn sơn.
- Có người trông tới khi tàn; sau đó mở cửa thêm mười lăm đến ba mươi phút.
- Đổ tro khi đã nguội hẳn, không đổ vào ống rác chung khi còn ấm.
Ống đổ rác chung ở chung cư là nơi rất nhạy cảm: tro còn nóng đổ xuống có thể bén vào rác giấy, gây cháy trong ống, ảnh hưởng cả toà. Luôn để tro nguội qua đêm, gói kín rồi mới bỏ.
Phòng trọ và nhà nguyên căn thuê
Phòng trọ thường nhỏ, một cửa sổ, nhiều đồ đạc, có khi dùng chung bếp và lối đi. Đây là không gian khó xông nhất: khói đọng nhanh, ít chỗ đặt đĩa an toàn, và nguy cơ cháy cao do nhiều đồ vải, giấy. Nếu muốn giữ nếp, một nụ trầm đặt trên đĩa sứ gần cửa sổ, có người trông, mở cửa sau đó là mức tối đa nên làm. Nhiều khu trọ có quy định không đốt lửa trong phòng, nên hỏi chủ trọ trước.
Nhà nguyên căn thuê thì thoải mái hơn về không gian, giống như nhà riêng. Tuy vậy, vẫn nên hỏi chủ nhà một lần cho rõ, và giữ thói quen đặt đĩa trên khay, xa đồ gỗ, rèm, để khi trả nhà không có vết cháy hay vệt khói trên trần.
Nhà thuê chung với nhiều người, như nhóm bạn thuê nguyên căn, thì thêm một lớp nữa: người ở cùng. Không phải ai cũng thích mùi khói, và mỗi người có phòng riêng nhưng chung không khí. Thống nhất với nhau về giờ xông, chỗ xông, lượng dùng giúp tránh những khó chịu âm thầm kéo dài.
Với cả phòng trọ lẫn nhà nguyên căn, bình chữa cháy mini và chăn chống cháy là hai thứ nên có trong nhà nếu thường dùng lửa ngoài bếp. Chúng không đắt và dễ dùng, nhưng phải để ở chỗ dễ lấy, ai trong nhà cũng biết. Một số chủ nhà, chủ trọ đã trang bị sẵn; nếu chưa có, đó là khoản chi nhỏ đáng bỏ ra trước khi giữ nếp xông đều đặn trong một không gian không phải của mình.
Dịp lễ Tết ở chung cư: khi nhiều nhà cùng đốt
Chiều cuối năm, rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy là những lúc nhiều căn hộ trong cùng toà xông nhà, thắp hương, có nơi còn đốt vàng mã. Khói từ nhiều nhà cộng lại khiến hành lang, giếng trời, ban công các tầng trên đặc mùi, và nguy cơ cháy ở toà nhà tăng. Nhiều ban quản lý tăng cường nhắc nhở hoặc bố trí khu đốt chung trong những ngày này.
Nếu nhà bạn xông vào những dịp này, càng nên giữ lượng nhỏ, có người trông, và tránh đúng giờ cao điểm khi cả toà cùng đốt. Có thể xông sớm hơn một ngày, hoặc vào buổi sáng khi ít nhà làm. Chọn một nguồn hương thay vì vừa xông bột vừa đốt nến thơm vừa thắp nhiều nhang.
Với nhà có người nhạy khói, những ngày này có khi cần đóng cửa ban công lúc hàng xóm đang đốt, chỉ mở khi không khí bên ngoài đã thoáng. Đó cũng là lý do để thông cảm với hàng xóm khi họ đề nghị mình giảm khói.
Giữ nếp bằng cách không lửa
Khi nội quy không cho phép, chủ nhà không đồng ý, hoặc hàng xóm nhạy cảm, vẫn có những cách giữ chút hương mà không cần lửa. Một bát thảo mộc khô như quế, hồi, vỏ bưởi phơi khô đặt ở góc phòng; túi thơm thảo mộc trong tủ quần áo; một nồi nhỏ nước vỏ quế, vỏ bưởi đun lăn tăn trên bếp trong ít phút, có người trông, để hơi thơm lan trong nhà.
Máy khuếch tán tinh dầu cũng là lựa chọn không lửa, nhưng cần lưu ý nếu nhà có mèo, chim, hoặc người hen suyễn, và nên hỏi ý hàng xóm nếu mùi lan ra hành lang. Không phải cách nào cũng cho mùi khói ấm như trầm, nhưng đủ để giữ nếp làm mới không gian vào đầu tháng.
Nếu toà nhà cho phép xông lượng nhỏ và bạn muốn có bột xông đóng gói sẵn có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatpham.com. Dù dùng loại nào, nguyên tắc ở chung cư vẫn là ít khói, xa đầu báo, mở cửa ra ngoài trời.
Câu hỏi thường gặp
Xông nhà làm đầu báo khói kêu thì xử lý thế nào?
Úp nắp dập đĩa, mở cửa ban công, cửa sổ, quạt khói ra ngoài cho tới khi đầu báo im. Nếu toà nhà có bảo vệ lên kiểm tra, giải thích rõ và xin lỗi. Không tháo hay che đầu báo. Lần sau đặt đĩa xa đầu báo, dùng lượng nhỏ hơn.
Có được xông nhà ngoài hành lang chung cư không?
Không nên. Hành lang là không gian chung, khói làm phiền hàng xóm và có thể kích hoạt báo cháy chung; nhiều nội quy cấm đốt ở khu vực chung. Xông trong căn hộ của mình, thông gió ra ban công.
Chủ nhà không cho đốt hương thì có cách nào giữ nếp không?
Có. Đặt bát thảo mộc khô, treo túi thơm, đun nồi nước vỏ quế có người trông, hoặc dùng máy khuếch tán nếu chủ nhà đồng ý. Những cách này không có lửa, không để lại vết cháy hay muội, vẫn giữ được ý nghĩa làm mới không gian.
Mùi khói xông bám vào nội thất nhà thuê có bị trừ tiền cọc không?
Tuỳ hợp đồng và thoả thuận với chủ nhà. Vết cháy, vệt ố trên trần, mùi khói ám nặng trên rèm có thể bị coi là hư hỏng. Xông ít, đặt đĩa trên khay chịu nhiệt, thông gió tốt, và giặt rèm trước khi trả nhà giúp tránh tranh cãi.
Ở chung cư có nên dùng than xông không?
Không nên. Than sinh khí CO, nóng lâu, dễ kích hoạt đầu báo và nguy hiểm trong căn hộ kín. Ở chung cư, nếu xông thì chọn bột hoặc nụ lượng nhỏ, hoặc cách không lửa.