Máy khuếch tán tinh dầu siêu âm có một tấm gốm áp điện nhỏ dưới đáy bình nước, rung ở tần số rất cao làm mặt nước vỡ thành sương mịn; sương mang theo tinh dầu bay ra qua miệng máy và toả mùi khắp phòng mà không cần đun nóng. Dùng đúng gồm ba việc: đổ nước sạch đến vạch, nhỏ vài giọt tinh dầu, chọn chế độ chạy ngắt quãng và đặt máy ở nơi thoáng, cao, xa đồ gỗ và thiết bị điện.
Loại máy này phổ biến nhất hiện nay vì không có lửa, có hẹn giờ, nhiều mẫu mã. Nhưng chính vì dễ dùng nên nó cũng hay bị dùng sai: chạy liên tục cả đêm, đổ nước máy có nhiều khoáng, quên vệ sinh bình, đặt sát tủ gỗ làm ố mặt gỗ. Bài này đi qua nguyên lý, cách chọn máy, cách dùng hằng ngày và những lỗi thường gặp.
Bên trong máy khuếch tán siêu âm có gì
Phần chính là một bình nước nhựa, dưới đáy có một đĩa gốm áp điện tròn nhỏ, thường gọi là màng rung hay chip siêu âm. Khi có dòng điện, đĩa này rung với tần số hàng triệu lần mỗi giây, vượt xa ngưỡng tai người nghe được. Dao động truyền lên lớp nước phía trên làm mặt nước tách thành những giọt cực nhỏ, nhìn như sương hay khói trắng.
Một chiếc quạt nhỏ đặt bên hông hoặc dưới đáy thổi luồng khí qua mặt nước, đẩy làn sương ra miệng máy. Tinh dầu không tan trong nước mà nổi thành váng mỏng trên mặt; khi mặt nước bị xé thành sương, các phân tử tinh dầu đi cùng và bay hơi trong không khí. Vì không đun nóng, mùi giữ gần với mùi của chai hơn so với đèn xông.
Máy có cảm biến mực nước: khi nước cạn, máy tự tắt để màng rung không chạy khô. Phần lớn máy có thêm hẹn giờ và chế độ ngắt quãng, tức chạy vài chục giây rồi nghỉ vài chục giây. Đèn màu trang trí là phần phụ, không ảnh hưởng đến cách máy tạo sương.
Cũng vì nguyên lý này, máy khuếch tán siêu âm đồng thời đưa một lượng hơi nước vào phòng, giống máy tạo ẩm cỡ nhỏ. Với bình vài trăm mililít, lượng nước này không đáng kể với phòng thông thường, nhưng ở phòng nhỏ đóng kín vào mùa nồm, đó là thêm một chút ẩm mà nhà không cần.
Chọn máy theo không gian
Con số dung tích và diện tích dưới đây là mức tham khảo thường gặp trên thông tin các máy phổ thông, mỗi máy mỗi khác; nên đọc thông số và hướng dẫn của chính máy mình mua:
| Không gian | Dung tích bình gợi ý | Điểm cần để ý khi chọn |
|---|---|---|
| Bàn làm việc, góc phòng nhỏ | Khoảng 100–150 ml | Máy nhỏ, chạy êm; nhiều máy cắm cổng USB |
| Phòng ngủ, phòng làm việc | Khoảng 200–300 ml | Ưu tiên chạy êm, tắt được đèn, có hẹn giờ |
| Phòng khách cỡ vừa | Khoảng 300–500 ml | Có chế độ ngắt quãng, miệng phun hướng lên cao |
| Không gian rộng, cửa hàng | Máy siêu âm khó phủ đều | Cân nhắc nhiều máy nhỏ đặt rải hoặc máy khuếch tán không nước |
Ngoài dung tích, có vài điểm quyết định trải nghiệm hơn: máy chạy có êm không (nghe thử nếu mua trực tiếp), bình nước tháo rời được để rửa không, miệng máy đủ rộng để lau bên trong không, và máy có tự ngắt khi cạn nước không. Một máy có nắp và bình khó rửa sẽ thành nơi đọng cặn và mùi lạ chỉ sau vài tuần.
Chất liệu vỏ: nhiều máy làm bằng nhựa PP hoặc ABS. Một số tinh dầu như vỏ cam chanh, quế ở nồng độ đậm có thể làm nhựa kém chất lượng bị mờ hoặc nứt theo thời gian; đây là lý do giữ lượng tinh dầu vừa phải và rửa bình sau mỗi đợt.
Cách dùng máy cho một lần xông
Thói quen dưới đây giúp máy bền và mùi dễ chịu hơn:
- Đặt máy trên mặt phẳng cao chừng ngang thắt lưng hoặc cao hơn, cách tường và đồ gỗ một khoảng, miệng phun không hướng thẳng vào tủ, rèm, thiết bị điện.
- Đổ nước đến vạch giới hạn. Nước nên là nước lọc hoặc nước đã đun sôi để nguội; nước máy nhiều khoáng làm đọng cặn trên màng rung và có thể tạo lớp bụi trắng mỏng trên mặt bàn.
- Nhỏ tinh dầu vào nước, mức khởi đầu thường gặp là ba đến năm giọt cho khoảng một trăm mililít nước; loại đậm thì ít hơn.
- Đậy nắp đúng khớp, cắm điện, chọn chế độ ngắt quãng nếu có và hẹn giờ khoảng ba mươi đến sáu mươi phút.
- Hết giờ, tắt máy, mở cửa sổ hoặc cửa phòng cho không khí lưu thông.
- Cuối ngày đổ hết nước còn lại, lau khô bình. Không để nước có tinh dầu nằm trong máy qua nhiều ngày.
Một lỗi phổ biến là thấy mùi nhạt dần sau mười lăm phút nên nhỏ thêm giọt. Thực ra mũi người quen mùi rất nhanh: sau một lúc, mùi trong phòng vẫn còn nhưng não không chú ý nữa. Bước ra ngoài vài phút rồi quay lại sẽ thấy mùi rõ ràng. Nhỏ thêm vì "không ngửi thấy" là con đường dẫn đến phòng đặc mùi, nhức đầu.
Đặt máy ở đâu và không đặt ở đâu
Vị trí đặt máy ảnh hưởng đến cả mùi lẫn đồ đạc trong nhà:
- Nên đặt ở chỗ có lưu thông khí nhẹ, cao hơn mặt sàn, như kệ, bàn console, đầu tủ thấp. Sương bay lên rồi toả đều trước khi lắng.
- Không đặt sát giường, nhất là chỗ phả thẳng vào mặt người nằm. Nếu muốn dùng trong phòng ngủ, đặt ở góc xa giường, chạy trước giờ ngủ.
- Không đặt sát tủ gỗ, đàn, sách: sương có tinh dầu lắng xuống lâu ngày làm mặt gỗ ố, bong lớp phủ.
- Không đặt cạnh tivi, máy tính, ổ cắm: hơi ẩm và dầu không tốt cho thiết bị điện tử, và máy đổ nước cạnh ổ cắm là chuyện nguy hiểm.
- Không đặt dưới sàn ở nhà có trẻ bò hay chó mèo: máy dễ bị đổ, trẻ có thể uống nhầm nước trong bình.
- Không đặt ngay dưới cửa gió điều hoà: luồng gió thổi tạt sương đi, mùi không đều và hơi ẩm có thể bám vào dàn lạnh.
Trong phòng có bật điều hoà, đặt máy ở phía đối diện cửa gió, cách xa một chút. Điều hoà làm không khí khô hơn, sương bay hơi nhanh hơn, nên mùi có thể nhạt hơn so với lúc tắt máy lạnh.
Những lỗi hay gặp và cách xử lý
Máy không ra sương hoặc ra rất yếu. Thường do màng rung bám cặn khoáng hoặc dầu. Rút điện, đổ nước, dùng bông tăm nhúng chút giấm pha loãng hoặc cồn lau nhẹ mặt màng rung theo hướng dẫn của máy. Cũng có thể do nước đổ quá vạch, máy không tạo được sương.
Mặt bàn quanh máy có lớp bụi trắng. Đó là khoáng trong nước máy bị cuốn ra cùng sương rồi đọng lại khi nước bay hơi. Đổi sang nước lọc hoặc nước đun sôi để nguội sẽ giảm hẳn.
Máy có mùi chua, mùi ẩm dù đã nhỏ tinh dầu. Dấu hiệu nước tù hoặc nấm mốc trong bình. Cần vệ sinh kỹ và tập thói quen đổ nước cuối ngày. Phần vệ sinh máy có bài riêng trong danh mục này.
Đèn máy nhấp nháy, máy tự tắt. Phần lớn là cảm biến báo thiếu nước hoặc máy bị nghiêng. Đặt lại máy trên mặt phẳng, châm nước đến vạch.
Ngửi thấy mùi khét nhựa. Rút điện ngay, không dùng tiếp. Mùi khét có thể từ bo mạch hoặc dây. Một thiết bị điện có nước bên trong mà có mùi khét là chuyện không nên thử lại lần hai.
Chế độ ngắt quãng và hẹn giờ: vì sao nên dùng
Phần lớn máy siêu âm có ít nhất hai chế độ: chạy liên tục và chạy ngắt quãng. Ở chế độ ngắt quãng, máy phun sương khoảng vài chục giây rồi nghỉ một khoảng tương đương, lặp lại tới khi hết giờ hẹn. Nghe thì có vẻ như máy làm việc nửa vời, nhưng với mùi hương, đây lại là cách hợp lý hơn.
Lý do thứ nhất nằm ở mũi người. Khứu giác thích nghi rất nhanh với một mùi đứng yên: sau vài phút ngửi liên tục, mũi giảm nhạy với chính mùi đó. Khi máy nghỉ, lượng mùi trong phòng hạ xuống chút ít, lần phun kế tiếp lại được nhận ra rõ. Người trong phòng có cảm giác mùi "sống" hơn, trong khi lượng tinh dầu dùng ít hơn.
Lý do thứ hai là không khí trong phòng. Chạy liên tục làm nồng độ hơi tinh dầu tăng dần, nhất là khi cửa đóng. Với người khoẻ có thể chỉ là mùi hơi gắt, với người nhạy cảm có thể là nhức đầu, cay mũi. Ngắt quãng kèm hẹn giờ giữ mức mùi ở ngưỡng dễ chịu mà không cần ai canh.
Lý do thứ ba là máy. Màng rung và quạt chạy ít hơn thì bền hơn, nước trong bình cũng không bị hâm ấm liên tục. Thói quen gợi ý là hẹn ba mươi đến sáu mươi phút, chế độ ngắt quãng, sau đó tắt máy và mở cửa một lúc. Nếu máy không có ngắt quãng, có thể tự bật tắt bằng tay hoặc dùng ổ cắm hẹn giờ cơ đơn giản.
Máy khuếch tán trong nhà có trẻ nhỏ, người nhạy mùi và thú nuôi
Không có lửa không có nghĩa là máy khuếch tán phù hợp với mọi người trong nhà. Tinh dầu khi phun thành sương vẫn là các chất thơm đậm đặc đi vào không khí phòng. Với trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, người có hen hay viêm mũi dị ứng, người đang mang thai, cách an toàn là hỏi bác sĩ trước khi dùng thường xuyên, và khi dùng thì giữ lượng thật ít, phòng thoáng, không phun gần chỗ nằm.
Với trẻ đang tuổi bò và tập đi, nguy cơ thực tế nhiều khi đến từ chính chiếc máy: dây điện vắt ngang, bình nước có tinh dầu bị đổ, trẻ uống nhầm nước trong bình hoặc với được chai tinh dầu để cạnh máy. Đặt máy trên cao, giấu dây, cất chai tinh dầu vào tủ có khoá hoặc ngăn cao.
Mèo và chim cần lưu ý riêng. Gan mèo chuyển hoá một số hợp chất trong tinh dầu kém hơn người và chó, còn chim có hệ hô hấp rất nhạy với các chất trong không khí. Nhà nuôi những con vật này không nên chạy máy trong phòng chúng ở, và luôn để cửa mở cho con vật tự rời đi khi khó chịu. Dấu hiệu như chảy nước mắt, thở khò khè, chảy dãi, đi loạng choạng là lúc tắt máy, mở cửa và gọi bác sĩ thú y.
Một gợi ý đơn giản cho nhà nhiều thành viên: thống nhất một khung giờ và một phòng để xông, thay vì để máy chạy ở mọi nơi. Ai không thích mùi vẫn có chỗ không bị ảnh hưởng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên để máy khuếch tán chạy suốt đêm trong phòng ngủ không?
Không nên, kể cả với máy có tự ngắt khi cạn nước. Chạy liên tục nhiều giờ trong phòng kín làm mùi dồn đặc, có thể gây nhức đầu, khô họng ở người nhạy cảm. Cách hợp lý là chạy trước giờ ngủ khoảng nửa giờ, tắt máy và để cửa hé.
Có thể dùng máy khuếch tán chỉ với nước, không có tinh dầu, như máy tạo ẩm không?
Máy vẫn chạy được, nhưng lượng ẩm nó tạo ra nhỏ, không thay được máy tạo ẩm thật. Nếu dùng chỉ với nước vẫn phải đổ nước mới mỗi ngày và vệ sinh bình như thường.
Máy kêu rì rì có phải hỏng không?
Tiếng rì rì nhẹ thường là quạt bên trong. Nếu tiếng lớn dần, lạch cạch hoặc rung mạnh thì quạt có thể bám bụi hoặc lệch trục. Rút điện, kiểm tra theo hướng dẫn hoặc mang đến chỗ bảo hành, không tự tháo bo mạch.
Có thể nhỏ tinh dầu pha dầu nền, loại dùng để bôi, vào máy không?
Không nên. Dầu nền không bay hơi, sẽ đọng thành lớp nhờn trên màng rung và thành bình, làm máy yếu dần rồi hỏng. Máy siêu âm chỉ hợp với tinh dầu nguyên chất hoặc hương liệu ghi rõ dùng cho máy khuếch tán.
Mỗi ngày nên xông mấy lần là vừa?
Không có con số chung cho mọi nhà. Nhiều nhà xông một hai lần, mỗi lần ba mươi đến sáu mươi phút, chạy ngắt quãng, cửa hé. Nếu trong nhà có người thấy khó chịu thì giảm số lần hoặc chỉ xông khi phòng vắng người.
Sương của máy làm ướt mặt bàn có sao không?
Sương nhiều đến mức đọng nước thường do đổ quá vạch, đặt máy quá thấp hoặc phòng quá lạnh, ẩm. Lau khô, đặt máy cao hơn, đổ đúng vạch. Mặt gỗ bị đọng nước có tinh dầu lâu ngày dễ ố.