Muốn nhà thơm trầm lâu mà ít khói, hãy làm ngược với phản xạ thông thường: dùng ít trầm hơn, làm nóng nhẹ hơn và xông thành nhiều đợt ngắn thay vì một lần dài. Mùi trầm bám vào vải, gỗ và giữ được nhiều giờ, trong khi khói thì nên được cho thoát ra sau mỗi đợt.
Câu hỏi "làm sao nhà thơm trầm cả ngày" thường dẫn tới việc đốt nhiều nụ liên tiếp, và kết quả là căn phòng đục khói, rèm ám mùi cũ, người trong nhà nặng đầu. Bài này giải thích vì sao mùi và khói là hai thứ khác nhau, cách tách chúng ra, và một vài thói quen giúp mùi trầm ở lại lâu mà không khí vẫn dễ thở.
Mùi và khói là hai thứ khác nhau
Mùi trầm chủ yếu là các phân tử thơm bay hơi từ nhựa trong gỗ. Chúng rất nhỏ, mũi người nhận ra ở nồng độ rất thấp, và chúng bám được vào bề mặt như vải, gỗ, giấy rồi nhả ra từ từ. Khói thì là hỗn hợp các hạt bụi mịn, hơi nước và khí sinh ra khi gỗ, bột hay chất kết dính cháy. Khói nhìn thấy được, gây cay mắt khi nhiều, và mang theo mùi khét.
Hai thứ này đi cùng nhau khi đốt, nhưng tỷ lệ của chúng phụ thuộc vào nhiệt. Ở nhiệt vừa phải, phần thơm bay ra nhiều mà phần cháy ít. Khi quá nóng, phần cháy tăng vọt. Đây là lý do một miếng trầm hơ nhẹ trên bếp điện có thể làm thơm cả phòng mà gần như không thấy khói, trong khi ba nụ trầm đốt liên tiếp làm phòng mờ khói mà mùi trầm lại không hẳn đậm hơn.
Hiểu như vậy thì mục tiêu rõ ràng: tối đa phần thơm, tối thiểu phần cháy, và cho phần cháy không tránh được thoát ra ngoài thay vì tích lại.
Còn một điểm ít ai để ý: các phân tử thơm bám lên bề mặt và tồn tại ở đó khá lâu, còn hạt khói thì phần lớn lơ lửng trong không khí rồi lắng dần hoặc theo gió ra ngoài. Vì thế, sau khi mở cửa thông gió một lúc, khói giảm rất nhanh trong khi mùi trên rèm, ghế vẫn còn. Đây là cơ sở của mọi mẹo trong bài này: cho mùi thời gian bám, cho khói đường để đi.
Năm nguyên tắc giữ mùi lâu, ít khói
Làm nóng nhẹ thay vì đốt. Nếu có thể, chọn hơ trầm miếng hoặc trầm vụn trên bếp điện ở nấc thấp, hoặc trên tro và mica. Khi dùng nụ, chọn nụ nhỏ và chỉ đốt một nụ mỗi lần.
Lượng nhỏ, chia đợt. Một đợt xông ngắn rồi nghỉ cho phòng thoáng, sau đó xông đợt khác, cho mùi đều hơn một lần xông dài. Mùi bám vào bề mặt sau mỗi đợt và cộng dồn, còn khói thì được xả đi giữa các đợt.
Khép cửa trong lúc xông, mở cửa sau khi xông. Trong khi xông, khép bớt cửa để phân tử thơm có thời gian bám vào rèm, ghế, gối. Khi xong một đợt, mở cửa sổ cho khói còn lại thoát ra. Mùi bám trên bề mặt vẫn ở lại.
Đặt chỗ xông ở giữa phòng hoặc gần vải. Lư đặt sát tường thì mùi đọng một góc và tường dễ ố. Đặt ở chỗ thoáng giữa phòng, gần sofa, rèm vải, mùi sẽ lan và bám tốt hơn, nhưng vẫn giữ khoảng cách an toàn với vải.
Giữ phòng sạch mùi khác. Mùi thức ăn, mùi ẩm mốc, mùi thuốc lá sẽ lấn át và trộn với mùi trầm thành một mùi khó chịu. Dọn nguồn mùi trước, xông sau.
Ví dụ giả định: chia đợt xông cho một buổi chiều có khách
Bảng minh hoạ một cách sắp xếp cho phòng khách cỡ vừa, khách đến lúc năm giờ chiều. Thời gian và lượng chỉ là ví dụ giả định, hãy chỉnh theo phòng và loại trầm của bạn.
| Thời điểm | Việc làm | Cửa sổ |
|---|---|---|
| Ba giờ chiều | Dọn phòng, giặt hoặc phơi gối tựa, lau bàn | Mở |
| Ba giờ rưỡi | Hơ một mẩu trầm vụn nhỏ trên bếp điện nấc thấp | Khép bớt |
| Bốn giờ | Tắt bếp, mở cửa cho phòng thoáng | Mở |
| Bốn giờ hai mươi | Hơ thêm một mẩu, nấc thấp | Khép bớt |
| Bốn giờ bốn mươi lăm | Tắt bếp, cất dụng cụ, mở cửa một lúc rồi khép lại vừa phải | Mở rồi khép |
Khi khách bước vào, phòng có mùi trầm thoảng trên vải và gỗ, nhưng không còn khói đọng. Cách này cũng giúp tránh tình huống đầu báo khói kêu ở căn hộ chung cư ngay lúc khách vừa đến.
Nếu không có bếp điện, có thể thay mỗi đợt hơ bằng một nụ trầm nhỏ, nhưng nên rút ngắn thời gian khép cửa và kéo dài thời gian mở cửa, vì nụ cho nhiều khói hơn. Điều quan trọng là nhịp xông rồi xả, không phải loại dụng cụ.
Ước lượng theo cỡ phòng mà không cần công thức
Không có bảng chuẩn nào cho lượng trầm theo mét vuông, vì loại trầm, độ cao trần, lượng vải trong phòng và độ kín cửa đều làm kết quả khác đi. Cách đáng tin hơn là tự hiệu chỉnh: bắt đầu với một lượng rất nhỏ, chẳng hạn một mảnh cỡ móng tay út, xông một đợt, rồi ra khỏi phòng vài phút để mũi nghỉ, quay vào và đánh giá.
Nếu mùi gần như không nhận ra, đợt sau tăng một chút. Nếu mùi rõ ngay khi bước vào, giữ nguyên. Nếu thấy nặng, ngột hay cay, đợt sau giảm và mở cửa lâu hơn. Ghi lại lượng và thời gian cho từng phòng. Sau vài lần, bạn có "công thức riêng" cho phòng khách, phòng làm việc của nhà mình.
Lưu ý rằng mũi người xông thường là người kém tin cậy nhất trong nhà, vì đã quen mùi trong suốt quá trình xông. Hỏi người vừa đi ngoài vào xem mùi có dễ chịu không là cách kiểm tra khách quan hơn.
Nếu nhà bạn có hai phòng thông nhau, đặt chỗ xông ở phòng nhỏ hơn và để cửa thông mở. Mùi sẽ lan sang phòng lớn với nồng độ dịu hơn, trong khi khói phần lớn ở lại phòng nhỏ và được xả qua cửa sổ của phòng đó.
Vải, gỗ và giấy: những bề mặt giữ mùi
Rèm vải, vỏ gối tựa, thảm, ghế bọc vải là những bề mặt giữ mùi tốt nhất trong phòng. Phân tử thơm bám vào sợi vải và nhả ra từ từ trong nhiều giờ. Vì vậy phòng có nhiều vải giữ mùi trầm lâu hơn phòng toàn kính, đá. Đồ gỗ chưa sơn bóng, kệ sách, hộp gỗ cũng giữ mùi.
Mặt trái là vải cũng giữ mùi khói nếu xông quá nhiều. Mùi khói cũ trên rèm khác hẳn mùi trầm: nó khô, hơi chua, gợi cảm giác phòng lâu ngày không thoáng. Khi rèm đã ám mùi khói, giặt rèm và giảm lượng xông, đừng xông thêm để "át" đi.
Một số người thích để vài mẩu trầm nhỏ đã hơ trong hộp đựng khăn, ngăn kéo áo, tủ sách. Đây không phải đốt, chỉ là để mùi còn lại trong gỗ thoảng ra; cách này an toàn và làm đồ vật có mùi nhẹ. Không đốt bất cứ thứ gì trong tủ quần áo, tủ giày hay ngăn kéo.
Muốn áo dài hay khăn choàng có mùi trầm cho một dịp, cách an toàn là treo chúng trong phòng vừa xông xong, cửa đã mở cho khói thoát, để vải hút phần mùi còn đọng lại trong vài giờ, thay vì hơ vải trực tiếp trên lư.
Khi nào nên chọn cách khác thay vì xông trầm
Có những lúc ít khói vẫn là quá nhiều. Trong nhà có trẻ sơ sinh, người đang ốm, người hen suyễn hay bệnh phổi mạn tính, phụ nữ mang thai thấy khó chịu với mùi, thì nên xông lúc họ vắng nhà, hoặc tạm ngưng. Mùi thơm không đáng để ai trong nhà phải chịu đựng. Nếu có người ho, khò khè, tức ngực sau khi xông, dừng lại và đưa họ đi khám.
Với những ngày cần cả căn nhà có hương nhanh, như ngày rằm, mùng một hay sắp có đông khách, nhiều gia đình chọn bột xông đốt trên đĩa đi qua từng phòng rồi mở cửa, sau đó để trầm cho góc phòng khách. Nếu cần bột xông đóng gói sẵn có hướng dẫn lượng dùng trên bao, có thể tham khảo ở vatpham.com.
Còn khi mục tiêu chỉ là khử một mùi khó chịu, hãy tìm nguồn mùi trước. Trầm không khử được mùi cống, mùi ẩm mốc hay mùi rác; nó chỉ phủ lên trong ít giờ rồi mùi cũ trở lại.
Xông trầm theo mùa và theo thời tiết
Cùng một lượng trầm, mùi trong phòng sẽ khác nhau theo mùa. Ngày hanh khô, các phân tử thơm bay nhanh và lan xa, mùi rõ ngay nhưng cũng chóng nhạt. Ngày nồm ẩm ở miền Bắc hay những tuần mưa dầm ở miền Nam, không khí nặng hơi nước, mùi lan chậm, đọng lâu hơn nhưng khói cũng dễ đọng, căn phòng có cảm giác bí. Vào những ngày này, nên giảm lượng và mở cửa lâu hơn sau khi xông.
Mùa lạnh, nhiều nhà đóng kín cửa cả ngày, cũng là lúc xông nhiều nhất vì muốn nhà có hơi ấm của mùi trầm và quế. Đây là thời điểm cần cẩn thận nhất với việc dùng than trong phòng kín. Nếu muốn mùi ấm mà an toàn, hơ trầm trên bếp điện và giữ một khe cửa sổ mở.
Mùa nóng, phòng thường bật điều hoà nên các đợt xông nên dời sang sáng sớm hay chiều muộn, khi có thể mở cửa mà không quá nóng. Một mẹo nhỏ nhiều người dùng là xông ngay sau khi lau nhà xong và nền đã khô: mùi trầm trên nền nhà sạch cho cảm giác thoáng, không lẫn mùi nước lau sàn.
Những thói quen làm phòng ám khói mà ít người để ý
Đốt nụ ngay sau khi đóng cửa bật điều hoà là thói quen phổ biến nhất. Điều hoà làm không khí lưu chuyển trong phòng kín, khói không có lối ra, mùi khói bám lên dàn lạnh và mỗi lần bật sau đó lại toả ra một chút. Nếu muốn xông phòng có điều hoà, tắt máy, mở cửa trong lúc xông và sau khi xông, rồi mới đóng cửa bật lại.
Đốt trầm ngay cạnh bếp nấu ăn cũng làm mùi trầm trộn với mùi dầu mỡ, và hút mùi bếp kéo khói đi nhanh trước khi kịp bám. Đốt nhiều thứ cùng lúc, như một nụ trầm cạnh một ngọn nến thơm và một máy khuếch tán tinh dầu, cho ra hỗn hợp mùi khó chịu và lượng hạt trong không khí tăng mà mũi không phân biệt được.
Cuối cùng, không dọn tro cũ. Tro và cặn nhựa tích trong lư lâu ngày khi bị nung lại sẽ cho mùi cháy cũ. Đổ tro bỏ phần đen, lau lư định kỳ, mùi xông sẽ sạch hơn rõ rệt.
Câu hỏi thường gặp
Mùi trầm giữ được trong nhà bao lâu sau khi xông?
Tuỳ lượng xông, độ kín và lượng vải trong phòng. Nhiều nhà thấy mùi còn thoảng vài giờ đến hết ngày sau một hai đợt xông nhẹ. Rèm và gối có thể giữ mùi lâu hơn, nhất là khi xông đều đặn.
Có nên xông trầm khi đang bật máy lọc không khí không?
Máy lọc sẽ giữ lại một phần hạt khói và có thể làm mùi nhạt nhanh hơn. Nhiều người tắt máy lọc trong lúc xông và bật lại sau khi đã mở cửa thoáng, để máy xử lý phần khói còn lại.
Rèm đã ám mùi khói cũ thì làm sao?
Giặt hoặc phơi rèm ở chỗ thoáng có nắng nhẹ, lau bụi kệ và trần gần chỗ đốt. Sau đó xông lượng nhỏ hơn và mở cửa sau mỗi đợt để không tái diễn.
Xông trầm có làm ố trần nhà không?
Xông nhiều, đặt lư sát tường hoặc dưới trần thấp trong thời gian dài có thể làm ố vàng bề mặt phía trên. Hơ nhiệt thấp và đặt lư ở giữa phòng giảm điều này đáng kể.
Ngửi mùi trầm lâu có bị quen, không thấy thơm nữa không?
Có, mũi thích nghi rất nhanh với một mùi lặp lại. Đây là lý do người xông hay tăng lượng mà không biết phòng đã quá đậm. Rời phòng vài phút hoặc hỏi người vừa vào để đánh giá.
Hơ trầm điện cả ngày ở nấc thấp có được không?
Không nên, cả vì an toàn thiết bị lẫn vì mũi sẽ quen và phòng tích dần các chất bay hơi. Xông theo đợt ngắn, có nghỉ, cho kết quả dễ chịu hơn.