Mức khởi đầu thường gặp với máy khuếch tán siêu âm là khoảng ba đến năm giọt tinh dầu cho mỗi một trăm mililít nước, chạy ngắt quãng ba mươi đến sáu mươi phút, sau đó tắt máy và để phòng thoáng ít nhất bằng chừng đó thời gian. Với tinh dầu đậm như quế, đinh hương, bạc hà, giảm xuống một hai giọt; phòng nhỏ, người nhạy mùi, trẻ nhỏ trong nhà thì càng nên dùng ít.
Những con số này không phải quy chuẩn mà là mức tham khảo phổ biến trên hướng dẫn của nhiều máy và trong sách về hương liệu. Mỗi loại dầu có độ đậm khác nhau, mỗi máy có lượng sương khác nhau, mỗi người có ngưỡng ngửi khác nhau. Bài này giúp bạn tự tìm mức hợp cho nhà mình thay vì theo một con số cố định.
Vì sao không có một con số đúng cho mọi nhà
Ba yếu tố quyết định mùi trong phòng: lượng tinh dầu đi vào không khí, thể tích không khí của phòng, và tốc độ không khí trong phòng được thay mới. Số giọt chỉ là yếu tố đầu tiên, mà ngay cả yếu tố này cũng không cố định: giọt rơi từ nắp nhỏ giọt của các hãng có cỡ khác nhau, dầu đặc ra giọt to hơn dầu loãng.
Thể tích phòng phụ thuộc cả diện tích lẫn chiều cao trần. Một phòng mười lăm mét vuông trần ba mét có ít không khí hơn hẳn một phòng khách thông tầng cùng diện tích. Tốc độ thay khí thì phụ thuộc cửa sổ, điều hoà, quạt hút, khe cửa. Phòng ngủ đóng kín bật điều hoà giữ mùi lâu hơn nhiều so với phòng khách nhà phố mở cửa thông ra đường.
Cuối cùng là người ngửi. Có người nhận ra mùi oải hương rất nhẹ, có người phải đứng sát máy mới thấy. Người hút thuốc, người bị nghẹt mũi, người lớn tuổi thường kém nhạy hơn và có xu hướng nhỏ nhiều giọt hơn, trong khi người khác trong nhà đã thấy quá nồng. Vì vậy, khi thống nhất mức xông trong gia đình, nên lấy người nhạy mùi nhất làm chuẩn.
Bảng tham khảo để bắt đầu
Bảng dưới là điểm xuất phát cho máy siêu âm, tính theo mức thường gặp; mọi con số đều là ví dụ giả định để thử, không phải liều chuẩn. Bắt đầu ở mức thấp, tăng dần nếu cần:
| Không gian | Nước trong máy | Số giọt khởi đầu | Thời gian một lần |
|---|---|---|---|
| Góc bàn, phòng rất nhỏ dưới 10 m² | Khoảng 100 ml | 2–3 giọt | 20–30 phút, ngắt quãng |
| Phòng ngủ 12–20 m² | Khoảng 200 ml | 3–5 giọt | 30 phút trước giờ ngủ rồi tắt |
| Phòng làm việc 15–25 m² | Khoảng 200–300 ml | 4–6 giọt | 30–60 phút, nghỉ ít nhất bằng ngần ấy |
| Phòng khách 25–40 m² | Khoảng 300–400 ml | 6–8 giọt | 45–60 phút, ngắt quãng |
| Dầu đậm (quế, đinh hương, bạc hà) | Như trên | Giảm một nửa hoặc còn 1–2 giọt | Rút ngắn thời gian |
Với đèn xông, chén nhỏ chứa vài chục mililít nước, ba đến năm giọt là đủ cho một lần xông khoảng nửa giờ. Với đá thơm, gốm xốp, bông gòn, một đến ba giọt là vừa cho một góc nhỏ.
Nếu dùng hai loại dầu phối với nhau, tổng số giọt vẫn giữ như khi dùng một loại; ví dụ thay vì năm giọt sả chanh thì ba giọt sả chanh và hai giọt vỏ bưởi.
Khứu giác quen mùi: lý do người ta hay nhỏ quá tay
Mũi giảm nhạy với mùi đứng yên. Sau vài phút ở trong một mùi không đổi, cơ quan khứu giác và não giảm phản ứng với chính mùi đó. Đây là hiện tượng thích nghi bình thường, giúp người ta nhận ra mùi mới thay vì bị một mùi cũ chiếm hết chú ý.
Mùi vẫn còn, chỉ là không được để ý. Người ở trong phòng nghĩ máy hết mùi, trong khi người mới bước vào thấy phòng thơm rõ. Nhỏ thêm giọt lúc này làm nồng độ tăng gấp đôi mà người trong phòng không nhận ra ngay.
Cách kiểm tra đơn giản. Ra khỏi phòng năm đến mười phút, ra chỗ thoáng, rồi quay lại. Nếu mùi vừa phải ở lúc bước vào, mức đó là đủ. Hỏi người khác trong nhà cũng là một cách kiểm tra.
Ngắt quãng giúp mũi "nghỉ". Chế độ chạy rồi nghỉ của máy làm nồng độ lên xuống nhẹ, khứu giác ít bị bão hoà hơn, mùi được nhận ra rõ mà không cần nhỏ thêm.
Dấu hiệu đã nhỏ quá nhiều hoặc xông quá lâu
Phòng quá đặc mùi không chỉ là chuyện khó chịu. Khi thấy một trong những dấu hiệu dưới đây, tắt máy, mở cửa sổ, ra chỗ thoáng:
- Nhức đầu, nặng đầu, cảm giác "ngộp" khi ở trong phòng một lúc.
- Cay mắt, cay mũi, hắt hơi liên tục, ngứa họng.
- Người có hen thấy khò khè, ho, tức ngực: dừng ngay, dùng thuốc cắt cơn theo hướng dẫn của bác sĩ nếu đã được kê, và đi khám nếu không đỡ.
- Buồn nôn, chóng mặt.
- Thú nuôi tránh khỏi phòng, chảy nước mắt, thở bất thường, chảy dãi.
- Mùi bám vào chăn gối, quần áo đến tận hôm sau.
Khó thở, tức ngực nặng, chóng mặt không đỡ sau khi ra chỗ thoáng là lúc cần đi khám hoặc gọi cấp cứu, không phải lúc thử thêm cách khác ở nhà. Phần lớn trường hợp chỉ là mùi quá nồng và hết khi phòng thoáng; nhưng người có bệnh nền đường thở không nên chờ xem.
Bao nhiêu lần một ngày và có nên xông mỗi ngày
Không có quy định nào về số lần xông tinh dầu trong ngày. Nhiều gia đình xông một lần buổi sáng ở phòng khách và một lần trước giờ ngủ ở phòng ngủ, mỗi lần không quá một giờ. Nhà làm việc tại nhà có thể xông ở phòng làm việc vào đầu buổi sáng và đầu buổi chiều. Điều nên tránh là để máy chạy từ sáng đến tối, nhất là khi cửa đóng và điều hoà bật.
Xông mỗi ngày không có gì sai nếu lượng ít, phòng thoáng và mọi người trong nhà đều thấy dễ chịu. Một số người thích đổi mùi theo ngày hoặc theo mùa: mùa mưa dùng sả chanh, quế; mùa nóng dùng bạc hà, vỏ bưởi. Cũng có người chọn xông vài ngày một lần để mùi giữ được cảm giác mới mẻ.
Một gợi ý thực tế là gắn việc xông với một việc khác đã thành nếp: mở cửa buổi sáng, dọn phòng xong, khách sắp đến. Như vậy máy chỉ chạy lúc cần, ít bị bỏ quên. Với những dịp theo nếp nhà như mùng một, ngày rằm, nhiều nhà vẫn chọn bột xông hay trầm; tinh dầu khi ấy là để giữ hương nhẹ cho những ngày còn lại trong tháng.
Một vài tình huống cụ thể
Phòng ngủ có điều hoà, đóng cửa suốt đêm: xông ba đến bốn giọt oải hương hoặc vỏ bưởi trong khoảng nửa giờ trước khi đi ngủ, tắt máy khi lên giường, hé cửa phòng nếu được. Không chạy máy qua đêm.
Phòng khách nhà phố có cửa mở ra đường: mùi bay đi nhanh, máy siêu âm nhỏ gần như không tạo được mùi rõ. Đừng bù bằng cách đổ cả chục giọt; nên đặt máy ở góc trong, xa cửa, hoặc chỉ xông khi đóng cửa để đón khách.
Căn hộ chung cư nhỏ, phòng khách liền bếp: mùi bếp và mùi tinh dầu trộn với nhau. Bật hút mùi khi nấu, nấu xong mở cửa thông gió rồi mới xông, như vậy không phải dùng nhiều giọt để "át" mùi thức ăn.
Phòng làm việc nhiều người: hỏi ý kiến mọi người trước, chọn mùi trung tính, xông lúc đầu giờ rồi tắt. Mùi mà một người thấy thư thái có thể làm người khác nhức đầu.
Homestay, phòng cho thuê ngắn ngày: khách đến từ nhiều nơi, có người dị ứng mà không nói trước. Xông nhẹ khi dọn phòng, thoáng phòng trước giờ nhận phòng, để máy và chai dầu trong phòng kèm lời nhắn rằng khách có thể tự bật nếu thích. Như vậy mùi là lựa chọn của khách, không phải thứ khách buộc phải ngửi.
Độ đậm khác nhau giữa các loại tinh dầu
Cùng một số giọt, các loại tinh dầu cho cường độ mùi rất khác nhau. Bảng dưới xếp theo cảm nhận thường gặp của người dùng, chỉ để tham khảo khi bắt đầu:
| Nhóm độ đậm | Ví dụ | Gợi ý khi nhỏ |
|---|---|---|
| Rất đậm | Quế, đinh hương, hồi, bạc hà | Một đến hai giọt, có thể pha với một loại nhẹ hơn |
| Đậm vừa | Sả chanh, tràm, khuynh diệp, hương thảo | Giảm khoảng một phần ba so với mức chung |
| Nhẹ đến vừa | Oải hương, phong lữ, gỗ tuyết tùng | Dùng theo mức chung trong bảng tham khảo |
| Nhẹ, bay nhanh | Vỏ cam, vỏ bưởi, chanh, quýt | Có thể nhiều hơn một chút, mùi tan nhanh |
Độ đậm cảm nhận không trùng với độ an toàn. Một mùi nhẹ như vỏ cam vẫn có thể làm người nhạy cảm hắt hơi; một mùi đậm như quế dùng một giọt trong phòng thoáng có khi lại dễ chịu hơn. Bảng chỉ giúp tránh lỗi phổ biến nhất là nhỏ quế, bạc hà theo cùng số giọt với vỏ cam.
Khi phối, đặt loại đậm làm điểm nhấn với ít giọt, loại nhẹ làm nền. Ví dụ giả định cho phòng khách: bốn giọt vỏ bưởi, một giọt quế; hay ba giọt sả chanh, hai giọt vỏ cam. Đổi một giọt thôi cũng làm mùi khác đi khá rõ, nên ghi lại công thức mình thích.
Sau khi xông: mở cửa bao lâu
Xông xong nên để phòng thoáng một lúc, kể cả khi mùi dễ chịu. Không khí trong phòng sau một giờ chạy máy chứa hơi tinh dầu và một lượng hơi nước nhỏ; mở cửa sổ hoặc cửa phòng giúp nồng độ trở về mức nền, người trong phòng không phải ngửi liên tục. Thời gian thoáng ít nhất nên bằng thời gian vừa xông, hoặc lâu hơn nếu phòng nhỏ và kín.
Với phòng ngủ có điều hoà, cách thực tế là xông lúc chưa bật máy lạnh, cửa hé; trước khi ngủ tắt máy khuếch tán, mở cửa phòng vài phút, rồi mới đóng cửa bật điều hoà. Như vậy mùi còn lại nhẹ nhàng mà phòng không bị đặc hơi tinh dầu cả đêm.
Ở căn hộ không có cửa sổ mở trực tiếp ra ngoài, bật quạt hút ở nhà vệ sinh hoặc bếp và mở cửa phòng cũng giúp kéo không khí lưu thông. Với nhà có người hen, trẻ nhỏ, thói quen tốt hơn là xông khi họ không ở trong phòng, thoáng phòng xong mới để họ vào.
Cũng nên để ý mùi bám vào vải. Rèm, chăn, gối, ghế sofa vải hút mùi tinh dầu, giữ lại đến hôm sau. Nếu phòng nào cũng thoảng mùi suốt ngày dù chỉ xông một lần, đó là dấu hiệu đang dùng nhiều hơn mức cần.
Câu hỏi thường gặp
Giọt tinh dầu từ các chai khác nhau có bằng nhau không?
Không hẳn. Cỡ lỗ nắp nhỏ giọt và độ đặc của dầu làm giọt to nhỏ khác nhau. Khi đổi chai hoặc đổi loại dầu, nên bắt đầu lại từ mức thấp và tăng dần thay vì giữ nguyên số giọt cũ.
Đổ ít nước hơn vạch rồi nhỏ ít giọt có tiết kiệm không?
Máy siêu âm cần mực nước trong khoảng nhà sản xuất ghi để tạo sương ổn định. Đổ quá ít, máy có thể tự tắt hoặc chạy yếu. Muốn mùi nhẹ thì giảm số giọt hoặc thời gian chạy, giữ mực nước đúng hướng dẫn.
Nhỏ tinh dầu trước hay đổ nước trước?
Thường đổ nước trước rồi nhỏ dầu lên mặt nước. Cách này giúp dầu nổi đều, không bám trực tiếp vào đáy và màng rung, cũng dễ đếm giọt hơn.
Có cần lắc máy cho tinh dầu tan vào nước không?
Không cần và không nên. Tinh dầu không tan trong nước, lắc cũng không làm nó tan, chỉ dễ làm nước tràn vào bo mạch. Màng rung tự cuốn tinh dầu trên mặt nước theo sương.
Xông tinh dầu khi có khách đến nhà nên dùng bao nhiêu?
Nên dùng ít hơn mức thường ngày và xông trước khi khách đến khoảng nửa giờ rồi tắt. Khách bước vào cảm nhận mùi nhẹ là vừa; mùi quá đậm dễ làm người không quen thấy khó chịu.
Ngủ dậy thấy nhức đầu có phải do tinh dầu không?
Có thể, nhất là khi máy chạy lâu trong phòng kín. Thử bỏ xông vài đêm, giữ phòng thoáng xem có đỡ không. Nhức đầu kéo dài, kèm triệu chứng khác thì nên đi khám để tìm nguyên nhân, không tự kết luận.