Người trẻ sống ở căn hộ thuê, phòng trọ vẫn giữ được nếp xông nhà của gia đình bằng một bộ đồ gọn (đĩa sứ nhỏ, lọ tro, nụ trầm hoặc bột xông, bật lửa), một quy trình khoảng mười lăm phút, và ưu tiên cách ít khói; điều quan trọng là hỏi chủ nhà, hỏi bạn ở chung và giữ an toàn.
Nhiều người trẻ rời nhà đi học, đi làm, mang theo ký ức về mùi trầm sáng mùng một, chiều ba mươi Tết ở nhà. Có người muốn giữ lại cái nếp ấy như một sợi dây nối với gia đình, có người làm vì bố mẹ dặn. Bài này dành cho những người như vậy: không giảng giải ý nghĩa, chỉ nói cách làm gọn, an toàn, hợp với không gian nhỏ và nhịp sống bận rộn.
Bộ đồ xông tối giản cho người ở nhà thuê
Không cần lư đồng to hay khay nhiều món. Một bộ nhỏ gọn để vừa một hộp đựng giày:
- Một đĩa sứ dày hoặc bát gốm nông có đường kính cỡ bàn tay, không dùng đĩa nhựa, đĩa mỏng.
- Một lọ tro sạch hoặc cát mịn để lót đáy đĩa, giúp đĩa không nứt vì nóng và giữ nụ trầm đứng vững.
- Nụ trầm nhỏ hoặc một hũ bột xông nhỏ, loại có nhãn, có hướng dẫn; mua lượng dùng vài tháng.
- Bật lửa cán dài để mồi, tay không phải sát lửa.
- Một miếng lót chịu nhiệt (gạch men, đế lót nồi bằng gỗ dày có bọc, hoặc khay kim loại) đặt dưới đĩa.
- Tuỳ chọn: bếp hơ trầm điện nhỏ và vài miếng trầm, cho những lần muốn có mùi mà gần như không khói.
- Tuỳ chọn: một túi thảo mộc khô như quế, hồi, vỏ bưởi để treo trong tủ, giữ mùi nền giữa các lần xông.
Tất cả để trong một hộp, đặt ở chỗ khô ráo. Khi cần chỉ việc lấy ra, xong cất lại. Một bộ đồ gọn là lý do lớn nhất để nếp nhà không bị bỏ dở vì "lười tìm đồ".
Nếu cần bột xông đóng gói sẵn, có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatpham.com.
Quy trình mười lăm phút
Phù hợp cho sáng mùng một, ngày rằm hay chiều cuối tuần, trong căn hộ một hai phòng:
- Phút 0 đến 5: dọn sơ, gom rác, lau mặt bàn chính; mở cửa sổ, cửa ban công; tắt điều hoà.
- Phút 5: lót tro vào đĩa, đặt đĩa lên miếng lót chịu nhiệt ở chỗ thoáng, xa rèm, xa đầu báo khói.
- Phút 6: đốt một nụ trầm nhỏ hoặc một nhúm bột cỡ đầu ngón tay.
- Phút 6 đến 15: làm việc khác ngay trong phòng, pha trà, ăn sáng, tưới cây; không ra khỏi nhà.
- Khi tàn: kiểm tra tro nguội, đậy hoặc cất đĩa.
- Để cửa mở thêm một lúc trước khi đi làm; nếu phải đi ngay, đảm bảo đĩa đã tắt hẳn, không còn đốm đỏ.
Nếu sáng đó quá vội, dời sang buổi tối hoặc cuối tuần gần nhất. Nếp nhà không mất đi chỉ vì lệch một ngày; nó mất đi khi bị làm qua loa đến mức nguy hiểm.
Hỏi chủ nhà và bạn ở chung trước
Phòng trọ, căn hộ thuê thường không có lư, không có bàn thờ, không có chỗ cố định cho việc xông. Đó không phải là trở ngại: một góc kệ trống gần cửa sổ, một miếng gạch men làm đế, là đã có "chỗ xông" của riêng mình. Đặt chỗ đó cố định giúp mỗi lần làm nhanh hơn và an toàn hơn, vì mình đã biết chắc xung quanh không có gì dễ cháy.
Ở nhà thuê, phòng trọ, chung cư thuê lại, việc đầu tiên là biết chủ nhà có cho đốt hương không. Nhiều hợp đồng thuê, nhiều dãy trọ có quy định không dùng lửa trần, không thắp hương trong phòng, vì nguy cơ cháy lan và vì khói làm ố tường, rèm. Tôn trọng quy định đó là giữ chữ tín, cũng là giữ an toàn cho những người ở cùng dãy.
Nếu ở chung với bạn, hãy hỏi trước. Bạn cùng phòng có thể bị dị ứng, có thể không thích mùi khói, có thể theo một tín ngưỡng khác. Một cuộc trò chuyện ngắn tránh được nhiều khó chịu về sau. Có thể thoả thuận chỉ xông ở phòng riêng của mình, cửa đóng, cửa sổ mở; hoặc chỉ dùng cách không khói ở khu chung.
Hàng xóm sát vách trong dãy trọ cũng là người cần được nghĩ tới. Vách mỏng, cửa sổ sát nhau, khói từ phòng mình bay sang phòng bên là chuyện rất dễ xảy ra. Xông vào giờ hàng xóm không nấu ăn, không phơi đồ, lượng nhỏ, là phép lịch sự tối thiểu.
Nếu chủ nhà không cho đốt, vẫn có cách giữ nếp: dọn phòng sạch sẽ vào ngày đó, mở cửa đón gió, đun một ấm nước quế hồi vỏ bưởi nếu có bếp, đặt túi thảo mộc mới. Cái giữ được là ý nghĩa của ngày, không phải làn khói.
Chọn cách xông theo chỗ ở
Mỗi kiểu chỗ ở hợp với một cách khác nhau:
| Chỗ ở | Cách hợp | Tránh |
|---|---|---|
| Phòng trọ một cửa sổ | Túi thảo mộc, trầm hơ điện ngắn, nụ trầm rất nhỏ khi mở cả cửa | Bột xông nhiều khói, than |
| Căn hộ chung cư thuê | Nụ trầm nhỏ gần ban công, trầm hơ, nồi nước thảo mộc | Đốt ở hành lang, ban công khi toà nhà cấm |
| Nhà nguyên căn thuê chung với bạn | Xông phòng khách khi cả nhà đồng ý, lượng nhỏ | Xông phòng của người khác |
| Ký túc xá | Thường không được đốt; dùng túi thơm | Mọi loại lửa trần |
| Ở nhờ nhà người thân | Hỏi gia chủ, theo nếp nhà họ | Tự ý xông theo nếp nhà mình |
Ký túc xá và nhiều khu nhà trọ có quy định phòng cháy rất chặt; vi phạm có thể bị xử lý theo nội quy. Hãy đọc nội quy trước khi mang bất kỳ thứ gì có lửa vào phòng.
Giữ ý nghĩa khi xa nhà
Với nhiều người trẻ xa quê, mùi trầm sáng mùng một trong căn phòng nhỏ là một cách cảm thấy gần nhà. Gọi điện cho bố mẹ lúc đang xông, chụp một tấm ảnh căn phòng gọn gàng gửi về, là những cách nhỏ để nếp nhà vẫn nối được hai nơi.
Cũng có người trẻ không tin vào phần tín ngưỡng, nhưng vẫn thấy việc xông nhà định kỳ có ích: nó là lý do để dọn phòng, mở cửa, chậm lại vài phút giữa tuần bận rộn. Không cần tin để làm, và không cần làm để là con cháu tốt. Mỗi người tự chọn cách giữ quan hệ với nếp nhà của mình.
Một số bạn trẻ còn biến việc xông nhà cuối tuần thành một khoảng nghỉ nhỏ: tắt điện thoại mười lăm phút, dọn phòng, mở cửa, pha một ấm trà trong lúc nụ trầm cháy. Không cần gọi đó là nghi lễ hay thiền định; chỉ là một thói quen giúp tách mình ra khỏi nhịp làm việc liên tục.
Khi về nhà dịp Tết, giỗ, đó là lúc học thêm từ ông bà, bố mẹ: thứ gì được dùng, vì sao, cách làm của nhà mình khác nhà người ta ở đâu. Những chi tiết đó, ghi lại trong điện thoại, là một phần lịch sử gia đình mà sau này mình có thể kể lại cho con cháu.
Những sai lầm hay gặp ở người mới tự xông
Đốt nhiều như ở nhà. Nhà bố mẹ rộng, nhiều cửa; phòng trọ thì nhỏ. Lượng ở nhà cho cả căn nhà ba tầng sẽ làm phòng mười lăm mét vuông mù khói.
Đặt đĩa trên bàn học, đầu giường. Gần sách vở, chăn gối, ổ điện, laptop. Đặt trên miếng lót chịu nhiệt, trên nền hoặc kệ trống, xa mọi thứ dễ cháy.
Đốt rồi ra ngoài. Đi mua đồ ăn sáng "một chút" là lúc dễ xảy ra chuyện nhất. Chờ tàn rồi mới đi.
Che đầu báo khói. Tuyệt đối không. Đầu báo là thứ bảo vệ chính bạn và cả toà nhà.
Dùng đĩa nhựa, hộp giấy. Đĩa nhựa chảy, hộp giấy cháy. Luôn dùng sứ, gốm dày, kim loại.
Đổ tro vào thùng rác ngay. Tro còn âm ỉ có thể làm cháy túi rác. Dập nước, chờ nguội, rồi mới bỏ.
Quên đóng tủ quần áo. Phòng nhỏ, tủ mở, áo đi làm hôm sau ám mùi khói. Đóng tủ trước khi đốt.
Mua hương rẻ không nhãn. Khói hắc, mùi hoá chất. Chọn loại có nhãn, có hướng dẫn, khói dịu.
Khi nào nên dừng hẳn khói
Có những lúc nên dừng hẳn phần khói và chỉ giữ phần ý nghĩa: khi bạn hoặc người ở chung bị hen, viêm mũi dị ứng, đang ốm; khi phòng không có cửa sổ; khi đang mang thai hoặc sống cùng em bé; khi chủ nhà, toà nhà không cho phép; khi đầu báo khói đã kêu nhiều lần. Những lúc đó, trầm hơ điện, túi thảo mộc, nồi nước quế hồi là đủ.
Nếu sau khi xông thấy đau đầu, khô họng, cay mắt kéo dài, hãy giảm lượng hoặc chuyển sang cách không khói; triệu chứng kéo dài hay có khó thở, tức ngực thì nên đi khám. Cơ thể mỗi người có ngưỡng chịu khói khác nhau, và không có lý do gì để chịu đựng.
Nếp nhà là để mình thấy gắn bó và yên lòng, không phải để mình mệt. Điều chỉnh nó cho hợp với sức khoẻ và chỗ ở của mình là cách giữ nếp bền nhất, và chắc ông bà, bố mẹ ở quê cũng mong như vậy. Một cuộc gọi về nhà hỏi thăm sức khoẻ ông bà vào sáng mùng một có khi còn giữ nếp tốt hơn cả nụ trầm.
Giữ nếp mà không tốn kém
Giữ nếp xông nhà không cần nhiều tiền. Một hũ bột xông nhỏ hay một hộp nụ trầm, nếu mỗi lần chỉ dùng một nhúm hay một nụ, hai lần mỗi tháng, có thể dùng được nhiều tháng. Ví dụ giả định: một hộp có vài chục nụ trầm nhỏ, mỗi tháng dùng hai nụ, thì đủ dùng hơn một năm. Lượng thật tuỳ loại và tuỳ nhà, nhưng nhìn chung đây là thói quen rất tiết kiệm nếu dùng đúng lượng.
Những thứ có sẵn trong bếp cũng dùng được: vỏ bưởi, vỏ cam quýt ăn xong phơi khô, vài thanh quế, cánh hồi còn lại sau khi nấu phở. Đun một nồi nước nhỏ với những thứ đó cho thơm phòng gần như không tốn gì thêm, lại không có khói.
Điều nên tránh là mua những bộ đồ xông đắt tiền vì lời quảng cáo hứa hẹn tác dụng đặc biệt. Với người trẻ đang tự lo chi tiêu, một bộ đồ gọn, dùng đúng cách, giữ được nếp lâu dài có giá trị hơn mọi món đồ "cao cấp" dùng vài lần rồi cất.
Câu hỏi thường gặp
Ở phòng trọ có nên xông nhà không?
Chỉ khi chủ nhà cho phép và phòng có cửa sổ thông gió. Dùng lượng rất nhỏ, đặt đĩa trên miếng lót chịu nhiệt, xa chăn gối, sách vở, ổ điện, và ở trong phòng đến khi tàn. Nếu không được đốt, có thể dùng túi thảo mộc khô hoặc đun nước quế hồi.
Bộ đồ xông tối giản gồm những gì?
Một đĩa sứ dày, một lọ tro hoặc cát mịn để lót, nụ trầm nhỏ hoặc bột xông có nhãn, bật lửa cán dài, miếng lót chịu nhiệt. Tuỳ chọn thêm bếp hơ trầm điện và túi thảo mộc khô. Tất cả để gọn trong một hộp ở chỗ khô ráo.
Ở chung với bạn thì xông thế nào cho phải?
Hỏi bạn trước, vì bạn có thể dị ứng, không thích mùi khói hoặc có tín ngưỡng khác. Có thể thoả thuận chỉ xông trong phòng riêng với cửa sổ mở, hoặc chỉ dùng cách không khói ở khu chung. Không xông phòng của người khác.
Không có thời gian vào đúng mùng một thì sao?
Dời sang ngày gần nhất thuận tiện, như tối hôm đó hay cuối tuần. Tập quán dân gian về chuyện này khá linh hoạt. Điều quan trọng là khi làm thì làm cẩn thận: có người trông, mở cửa, không đốt rồi bỏ đi.
Trầm hơ điện có hợp với căn hộ thuê không?
Rất hợp, vì gần như không khói, không có tàn lửa, ít khả năng làm đầu báo khói kêu. Chọn loại có công tắc, chỉnh nhiệt, mua ở nơi có bảo hành; đặt xa giấy tờ; tắt khi ra khỏi nhà. Vẫn nên hỏi chủ nhà nếu hợp đồng có quy định về thiết bị nhiệt.
Không tin vào ý nghĩa tín ngưỡng thì có nên xông không?
Tuỳ bạn. Nhiều người không tin vẫn giữ việc xông như một thói quen văn hoá của gia đình, một lý do để dọn phòng, mở cửa, chậm lại vài phút. Không xông cũng hoàn toàn được; nếp nhà có nhiều cách để giữ, không chỉ qua làn khói.