Máy khuếch tán siêu âm cần hai mức vệ sinh: hằng ngày đổ hết nước thừa và lau khô bình; định kỳ khoảng một đến hai tuần, hoặc mỗi khi đổi mùi, làm sạch kỹ bình và màng rung bằng nước ấm có chút xà phòng, cồn hoặc giấm pha loãng theo hướng dẫn của máy. Bỏ qua việc này, nước đọng trong bình nhanh chóng có mùi chua, váng nhầy, và chính lớp cặn, váng đó sẽ được phun ra phòng cùng làn sương.
Nhiều người nghĩ tinh dầu có mùi thơm nên tự nó giữ máy sạch. Thực tế, nước để lâu trong một bình nhựa tối, ấm, lại có thêm dầu và bụi rơi vào, là môi trường thuận lợi cho vi sinh vật và nấm phát triển. Bài này đi qua cách làm sạch từng phần, xử lý những vấn đề hay gặp và lịch vệ sinh theo mức dùng.
Vì sao máy khuếch tán bẩn nhanh
Có ba nguồn gây bẩn chính. Nguồn thứ nhất là khoáng trong nước. Nước máy, nước giếng có canxi, magie hoà tan; khi màng rung làm nước bay thành sương, phần khoáng ở lại đọng thành lớp vôi trắng trên màng rung và thành bình, một phần khác theo sương bay ra rồi lắng thành bụi trắng trên mặt bàn.
Nguồn thứ hai là dầu. Tinh dầu không tan trong nước, một phần bám lên thành bình và màng rung. Lâu ngày, dầu bị oxy hoá thành lớp nhựa sẫm, dính, làm màng rung kém nhạy và mùi cũ lẫn vào mùi mới. Dầu đặc như gỗ, nhựa thơm, hoặc dầu pha dầu nền càng để lại nhiều.
Nguồn thứ ba là vi sinh vật. Nước để qua đêm hay qua vài ngày trong máy ấm, tối, có bụi và dầu là môi trường tốt cho vi khuẩn, nấm men, nấm mốc. Dấu hiệu là nước đục, có váng nhầy trên thành, mùi chua hoặc mùi ẩm mốc khi máy chạy. Khi đó, máy không chỉ hết thơm mà còn phun những thứ này vào không khí phòng, điều mà người có bệnh đường thở càng nên tránh.
Vệ sinh hằng ngày: hai phút sau mỗi lần dùng
Thói quen nhỏ này quyết định phần lớn độ sạch của máy:
- Tắt máy, rút điện.
- Tháo nắp, đổ hết nước còn lại trong bình qua phía có ghi hướng đổ của máy (nhiều máy có mũi tên chỉ hướng để nước không chảy vào khe quạt).
- Lau bên trong bình bằng khăn mềm hoặc giấy khô, chú ý góc và mép bình.
- Để nắp mở cho bình khô tự nhiên trước khi đậy lại.
- Nếu ngày hôm sau đổi mùi, tráng bình bằng nước sạch rồi lau khô.
Không ngâm cả máy vào nước, không đặt máy dưới vòi nước chảy. Phần đế chứa bo mạch, quạt và nguồn điện; nước chảy vào đó có thể làm hỏng máy hoặc gây chập điện khi cắm lại.
Việc đổ nước cuối ngày nghe có vẻ thừa với người xông mỗi ngày, nhưng chính nó ngăn được phần lớn mùi chua, váng nhầy. Nước mới mỗi lần cũng cho mùi tinh dầu rõ hơn, vì không lẫn với dầu cũ đã bị oxy hoá trong bình.
Vệ sinh kỹ định kỳ: bình, màng rung và nắp
Cách làm phổ biến theo hướng dẫn của nhiều máy; nếu máy của bạn có hướng dẫn riêng, theo hướng dẫn đó trước:
- Rút điện, đổ hết nước, tháo nắp trong và nắp ngoài.
- Đổ nước ấm vào bình đến khoảng nửa vạch, thêm vài giọt nước rửa chén nhẹ, dùng khăn mềm hoặc miếng bọt biển mềm lau thành bình, không dùng mặt cước, bàn chải cứng.
- Màng rung là đĩa tròn nhỏ ở đáy: dùng bông tăm nhúng cồn hoặc giấm pha loãng lau nhẹ theo vòng tròn. Không dùng vật nhọn, cứng cạo màng rung vì nó dễ nứt, mẻ.
- Đổ nước rửa ra, tráng lại bằng nước sạch hai ba lần cho hết mùi xà phòng và giấm.
- Rửa nắp trong, nắp ngoài bằng nước ấm có xà phòng, chú ý khe miệng phun, tráng sạch.
- Lau khô toàn bộ, để khô tự nhiên vài giờ trước khi lắp lại.
Khi màng rung có lớp vôi dày, có thể ngâm đáy bình bằng một ít giấm pha loãng trong mười lăm đến hai mươi phút cho cặn mềm ra, rồi lau bằng bông tăm. Không ngâm quá lâu, và đọc hướng dẫn máy xem có dùng giấm được không, vì một số máy khuyên chỉ dùng cồn.
Không trộn giấm với nước tẩy có clo, không dùng nước tẩy javel để rửa máy. Trộn các chất này có thể sinh khí độc, và mùi clo đọng lại sẽ bị phun ra phòng ở lần xông sau.
Xử lý những vấn đề hay gặp
Phần lớn sự cố của máy khuếch tán đến từ bẩn chứ không phải hỏng thật:
| Hiện tượng | Nguyên nhân thường gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Sương yếu dần, máy chạy nhưng gần như không ra sương | Cặn khoáng hoặc dầu bám trên màng rung | Làm sạch màng rung bằng bông tăm có cồn hoặc giấm pha loãng |
| Bụi trắng trên bàn quanh máy | Khoáng trong nước máy | Đổi sang nước lọc, nước đun sôi để nguội |
| Nước đục, váng nhầy, mùi chua | Nước để lâu, vi sinh vật phát triển | Đổ bỏ, vệ sinh kỹ, tập đổ nước cuối ngày |
| Đốm đen, xanh ở góc bình, nắp | Nấm mốc | Vệ sinh kỹ; nếu không hết hoặc mốc lan vào khe, cân nhắc thay máy |
| Mùi cũ lẫn vào mùi mới | Dầu cũ bám thành bình | Rửa bình bằng nước ấm có xà phòng, lau cồn |
| Nhựa bình mờ, nứt chân chim | Tinh dầu đậm bám lâu, nhựa kém chịu dầu | Giảm lượng dầu, rửa sau mỗi đợt; nứt thì thay bình hoặc máy |
Nếu máy có mùi khét, bo mạch ướt, dây điện nóng, hoặc đã vệ sinh kỹ mà vẫn không chạy, đó là hỏng thật. Mang đi bảo hành hoặc thay máy; không tự tháo bo mạch, không sấy bo mạch bằng máy sấy tóc rồi cắm lại thử.
Lịch vệ sinh gợi ý theo mức dùng
Tuỳ nhà dùng nhiều hay ít, có thể chọn một trong những nhịp dưới đây:
- Dùng hằng ngày, một hai lần: đổ nước và lau khô sau mỗi lần; vệ sinh kỹ mỗi tuần.
- Dùng vài lần mỗi tuần: đổ nước và lau khô sau mỗi lần; vệ sinh kỹ khoảng hai tuần một lần hoặc mỗi khi đổi mùi.
- Cửa hàng, homestay chạy nhiều giờ mỗi ngày: thay nước mỗi ngày, vệ sinh kỹ hai ba lần mỗi tuần, có người phụ trách rõ ràng.
- Cất máy lâu không dùng: vệ sinh kỹ, để khô hoàn toàn, cất trong hộp hoặc túi kín bụi. Lấy ra dùng lại thì tráng nước sạch trước.
- Mùa nồm, ẩm: nấm mốc phát triển nhanh hơn, nên rút ngắn khoảng cách giữa các lần vệ sinh kỹ.
Một mẹo đơn giản là dán một mẩu giấy nhỏ dưới đáy máy ghi ngày vệ sinh kỹ gần nhất. Nhà có nhiều người dùng chung máy càng cần mẹo này, vì ai cũng nghĩ người khác vừa rửa.
Khi nào nên thay máy
Máy khuếch tán là đồ gia dụng nhỏ, không phải món đồ dùng mãi mãi. Nên cân nhắc thay khi bình nhựa đã nứt, mờ đục, có vết mốc không làm sạch được trong khe; khi màng rung đã mẻ, rỗ, làm sạch rồi vẫn ra sương yếu; khi quạt kêu to, rung mạnh; hoặc khi máy có dấu hiệu chập chờn về điện.
Với người có bệnh đường thở trong nhà, ngưỡng thay máy nên thấp hơn: một chiếc máy có mốc trong khe khó làm sạch không đáng giữ lại. Khi chọn máy mới, ưu tiên máy có bình tháo rời, miệng rộng dễ lau, màng rung dễ tiếp cận, và có hướng dẫn vệ sinh rõ ràng bằng tiếng Việt.
Trước khi bỏ máy cũ, thử một lần vệ sinh kỹ đúng cách như ở trên. Không ít máy bị coi là hỏng chỉ vì màng rung bám cặn dày; làm sạch xong lại chạy như mới. Nếu sau một lần vệ sinh kỹ mà máy vẫn yếu hoặc vẫn có mùi mốc, lúc đó mới thay là hợp lý.
Máy cũ hỏng là rác điện tử, nên gom riêng theo hướng dẫn thu gom của địa phương nếu có, thay vì bỏ chung với rác sinh hoạt.
Nước nào dùng cho máy khuếch tán
Loại nước đổ vào máy ảnh hưởng trực tiếp đến cặn và bụi trắng. Bảng dưới so những loại nước có sẵn trong nhà:
| Loại nước | Ưu điểm | Nhược điểm | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Nước máy | Có sẵn, tiện | Có khoáng, có thể có mùi clo nhẹ; tạo cặn và bụi trắng | Dùng được nếu chịu khó vệ sinh màng rung |
| Nước đun sôi để nguội | Giảm vi sinh vật; bớt mùi clo | Vẫn còn khoáng | Lựa chọn hợp lý cho đa số nhà |
| Nước lọc qua máy lọc | Ít khoáng hơn tuỳ loại lọc | Phụ thuộc chất lượng lõi lọc | Tốt nếu máy lọc được thay lõi đúng hạn |
| Nước tinh khiết đóng chai | Ít khoáng, sạch | Tốn chi phí khi dùng hằng ngày | Hợp máy nhỏ, phòng ngủ |
| Nước giếng, nước mưa trữ lâu | Có sẵn ở một số vùng | Khoáng, cặn, vi sinh vật khó kiểm soát | Không nên dùng |
Nếu nhà dùng nước máy, cách đơn giản để giảm cặn là để nước trong ca vài giờ cho bớt mùi clo, hoặc đun sôi để nguội. Không đổ nước nóng già vào máy vì một số máy không chịu được nhiệt độ cao, và nước nóng làm tinh dầu bay đi trước khi kịp thành sương.
Một số hướng dẫn máy khuyên không dùng nước cất hoàn toàn vì màng rung tạo sương kém hơn với nước quá tinh khiết. Đây là chi tiết khác nhau theo máy, nên đọc hướng dẫn đi kèm.
Những thứ không nên dùng để vệ sinh máy
Có vài cách "làm sạch cho nhanh" lại làm hỏng máy hoặc để lại chất không nên phun vào phòng:
- Nước tẩy javel, chất tẩy có clo: mùi clo đọng lại trong nhựa, bị phun ra ở lần xông sau; trộn với giấm hoặc chất tẩy khác có thể sinh khí độc.
- Chất tẩy bồn cầu, tẩy dầu mỡ bếp: quá mạnh với nhựa và màng rung, khó tráng sạch.
- Bàn chải cứng, mặt cước, que nhọn: làm xước bình, rỗ màng rung; vết xước lại thành chỗ bám cặn, mốc.
- Xăng thơm, dung môi sơn để tẩy dầu: dễ cháy, ăn mòn nhựa, để lại mùi dung môi.
- Rửa trong máy rửa bát: nhiệt và hoá chất máy rửa bát có thể làm biến dạng bình, nước vào bo mạch.
- Ngâm cả máy: bo mạch, quạt nằm ở đế, gặp nước là hỏng.
Nguyên tắc chung: chỉ dùng nước ấm, xà phòng nhẹ, giấm pha loãng hoặc cồn theo hướng dẫn của máy, khăn mềm và bông tăm. Mọi thứ mạnh hơn đều có nguy cơ hỏng máy hoặc để lại mùi không mong muốn.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng nước rửa chén để rửa máy khuếch tán không?
Được, với lượng rất nhỏ pha trong nước ấm, sau đó tráng thật sạch nhiều lần. Xà phòng còn sót lại sẽ tạo bọt và mùi lạ khi máy chạy. Không dùng chất tẩy mạnh, chất tẩy có clo.
Giấm hay cồn tốt hơn để làm sạch màng rung?
Giấm pha loãng giúp làm mềm cặn khoáng, cồn giúp hoà tan lớp dầu bám. Nhiều máy hướng dẫn dùng một trong hai; đọc hướng dẫn máy của bạn. Không dùng cả hai cùng lúc và không trộn với chất tẩy khác.
Có nên nhỏ thêm vài giọt tinh dầu tràm để "diệt khuẩn" bình nước không?
Không nên trông vào cách này. Tinh dầu trong bình không thay được việc đổ nước và rửa bình. Nước đã đọng lâu thì cần đổ bỏ và vệ sinh, không phải nhỏ thêm dầu.
Máy có mùi mốc thì nhỏ tinh dầu đậm vào có át được không?
Mùi có thể bị át tạm thời nhưng nguồn mốc vẫn ở đó và vẫn bị phun ra. Cần vệ sinh kỹ; nếu không hết mùi mốc thì nên thay máy, nhất là nhà có người dị ứng, hen.
Nước trong máy để qua đêm có dùng tiếp sáng hôm sau được không?
Không nên. Thói quen tốt là đổ bỏ nước thừa sau mỗi lần dùng, lần sau đổ nước mới. Nước để qua đêm ít khi gây hại ngay, nhưng để quen thành nhiều ngày là lúc máy bắt đầu có mùi.