Có, xông nhà xong nên mở cửa sổ, cửa ban công khoảng mười lăm đến ba mươi phút để khói loãng ra, còn mùi thơm vẫn lưu lại trên rèm, đệm, đồ gỗ. Trong lúc xông, nên hé ít nhất một cửa mỗi tầng chứ không đóng kín. Người khoẻ không cần ra khỏi nhà, chỉ nên tránh đứng sát đĩa; người hen suyễn, bệnh phổi, trẻ sơ sinh, thai phụ, người già yếu thì nên ở ngoài khu vực xông hoặc đi vắng lúc xông.
Câu hỏi này xuất phát từ hai lời truyền miệng trái ngược: một bên bảo phải đóng kín cửa cho khói "ngấm", bên kia bảo xông xong phải ra khỏi nhà vài tiếng mới được vào. Thực tế nằm ở giữa, và có thể giải thích bằng cách khói và mùi hành xử trong một căn phòng.
Khói và mùi: hai thứ khác nhau
Khi xông, thứ ta nhìn thấy là khói, gồm các hạt rất nhỏ lơ lửng và các khí sinh ra khi đốt. Thứ ta ngửi thấy là các phân tử thơm bay ra từ thảo mộc, gỗ, trầm. Hai thứ này đi cùng nhau lúc đầu nhưng không giống nhau về cách lưu lại. Các phân tử thơm bám lên bề mặt vải, gỗ, tường và toả ra từ từ trong nhiều giờ; khói thì lơ lửng trong không khí và thoát đi khi có thông gió.
Đó là lý do mở cửa sau khi xông không làm mất mùi như nhiều người lo. Mở cửa làm không khí trong phòng được thay bằng không khí bên ngoài, khói và bụi mịn loãng ra nhanh, nhưng mùi đã bám trên rèm, chăn, ghế vẫn còn đó. Bạn bước vào phòng sau khi thông gió vẫn thấy mùi thơm, chỉ không còn mờ khói và cay mắt.
Ngược lại, đóng kín cửa không làm mùi "ngấm" nhiều hơn đáng kể so với hé cửa, mà chủ yếu giữ lại khói. Kết quả là phòng nồng, mắt cay, mùi ám trên vải trở nên gắt thay vì phảng phất.
Vì sao có lời khuyên đóng kín cửa khi xông
Lời khuyên đóng kín cửa cho khói "ngấm" có lẽ bắt nguồn từ việc lẫn với những việc khác cũng gọi là xông nhưng cần giữ khói hay hơi trong một không gian kín: trùm chăn xông hơi với nồi lá, hun khói thực phẩm, hun khói trong kho. Ở những việc đó, giữ kín là để hơi hay khói tác động lâu lên một thứ cụ thể. Xông hương trong nhà thì khác: mục đích là mùi thơm cho người ở, và người ở cũng hít chính không khí đó.
Một lý do khác là trong quan niệm dân gian, khói xông càng nhiều, càng lâu thì nhà càng "sạch". Đây là cách hiểu theo tập quán, có thể tôn trọng, nhưng không cần đẩy tới mức đóng kín. Một lượng khói vừa phải, đi qua các phòng rồi thoát ra ngoài, vẫn giữ được trọn ý nghĩa của nếp xông nhà.
Cũng có người đóng cửa vì sợ gió làm tắt bột hoặc làm bột bùng lửa. Lo lắng này hợp lý, nhưng cách giải quyết là đặt đĩa ở chỗ khuất gió và chỉ hé cửa ở phía khác, không phải đóng kín toàn bộ.
Mở cửa thế nào cho hiệu quả
Thông gió không chỉ là mở một cánh cửa. Vài thao tác giúp khói thoát nhanh mà không làm bột đang cháy bị gió thổi bùng:
- Trong lúc xông, hé một cửa sổ mỗi tầng hoặc mỗi phòng có đặt đĩa; tránh để gió thổi thẳng vào đĩa.
- Khi bột đã tàn hẳn, mở rộng hai cửa ở hai phía đối diện của nhà, ví dụ cửa sổ phòng trong và cửa ban công phía trước, để tạo luồng gió xuyên phòng.
- Nếu có quạt hút ở bếp hoặc nhà tắm, bật lên để hút khói ra ngoài; quạt đứng thì đặt quay ra cửa sổ, thổi khói ra.
- Với căn hộ chỉ có một mặt thoáng, mở cửa ban công và cửa chính ra hành lang trong ít phút (nếu toà nhà cho phép) để có luồng gió.
- Giữ cửa mở khoảng mười lăm đến ba mươi phút; ngày nồm ẩm, không có gió thì lâu hơn.
- Tắt điều hoà trong lúc xông và thông gió, bật lại khi đã đóng cửa.
Nếu bạn thấy mùi quá nồng ngay cả sau khi thông gió, đó là dấu hiệu lượng bột lần này nhiều so với nhà mình. Lần sau giảm lượng, không cần kéo dài thời gian mở cửa.
Có cần ra khỏi nhà không
Với người khoẻ, xông nhà lượng nhỏ, có thông gió, không cần ra khỏi nhà. Người xông vẫn ở trong nhà để trông lửa, và điều này là bắt buộc. Chỉ nên tránh đứng sát đĩa hít trực tiếp, tránh ngồi lâu trong phòng nhỏ có đĩa đang cháy. Có thể làm việc khác ở phòng bên cạnh, quay lại kiểm tra định kỳ.
Lời khuyên "ra khỏi nhà vài tiếng" hợp với những trường hợp khác: buổi tẩy uế đốt bột lượng lớn, phun thuốc diệt côn trùng, sơn nhà. Ở những trường hợp đó, lượng chất trong không khí cao hơn nhiều so với một lần xông thường kỳ. Áp dụng máy móc cho việc xông nhà nhỏ thì vừa không cần thiết, vừa dễ dẫn tới chuyện để lửa không người trông.
Nếu muốn cả nhà ra ngoài trong lúc xông, phải có một người ở lại trông, hoặc chờ bột tàn hẳn rồi mới đi. Không mồi lửa rồi khoá cửa đi chơi.
Ai nên tránh mặt trong lúc xông
Người hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, viêm mũi dị ứng. Khói có thể kích hoạt cơn ho, khò khè, khó thở. Nên ở phòng khác đóng cửa hoặc ra ngoài, và chỉ vào khi đã thông gió kỹ. Nếu có triệu chứng sau khi xông, đi khám.
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Đường thở của trẻ nhỏ nhạy cảm hơn, trẻ cũng thở nhanh hơn người lớn. Đưa trẻ ra khỏi khu vực xông và chỉ đưa vào khi không còn khói.
Phụ nữ mang thai. Tránh hít khói trực tiếp là lời khuyên thận trọng chung; nên để người khác xông và tránh mặt trong lúc xông. Có băn khoăn cụ thể thì hỏi bác sĩ khám thai.
Người già yếu, người có bệnh tim. Không khí nhiều khói có thể làm họ mệt hơn. Để họ ở phòng thoáng khác và chỉ quay lại sau khi thông gió.
Thú nuôi, nhất là chim. Chim cảnh rất nhạy khói; đưa lồng ra xa hẳn. Mèo, chó cũng nên được để ở phòng khác hoặc ngoài sân.
Mùi giữ được bao lâu sau khi mở cửa
Sau khi thông gió, mùi xông thường còn phảng phất vài giờ trong phòng và lâu hơn trên vải. Rèm dày, đệm, sofa nỉ, thảm giữ mùi lâu nhất; mặt kính, gạch men, đồ nhựa giữ ít. Loại bột có nền trầm, gỗ thơm cho hậu vị lưu lâu hơn loại chỉ có thảo mộc tươi như vỏ bưởi, sả.
Nếu muốn mùi giữ lâu hơn mà không tăng khói, có thể để cửa giữa các phòng mở cho mùi lan đều, đóng cửa sổ sau khi đã thông gió đủ, và tránh bật quạt mạnh liên tục. Ngược lại, nếu thấy mùi ám quá lâu trên rèm, chăn, gây khó chịu, đó là dấu hiệu nên giảm lượng hoặc tần suất xông.
Mùi khói bám trên quần áo đang phơi trong nhà hoặc treo trong tủ mở là điều nhiều người không thích. Trong lúc xông, đóng cửa tủ quần áo, cất quần áo đang phơi vào phòng khác, đậy chăn gối nếu xông phòng ngủ.
Thông gió khi trời lạnh, mưa hay ngoài trời ô nhiễm
Có những ngày mở cửa không dễ: mùa đông miền Bắc gió rét, ngày mưa hắt, hay những ngày chỉ số bụi mịn ngoài trời cao ở các đô thị lớn. Khi đó, thay vì bỏ qua thông gió, có thể điều chỉnh. Ngày lạnh, mở cửa ngắn hơn nhưng mở hai phía đối diện để luồng gió đi nhanh, khoảng mười phút là khói đã loãng đáng kể, rồi đóng lại cho ấm. Ngày mưa, mở cửa ở phía khuất mưa, bật quạt hút bếp và nhà tắm.
Ngày không khí ngoài trời ô nhiễm, mở cửa lâu lại đưa bụi bên ngoài vào nhà, nên cách hợp lý nhất là hoãn lần xông sang ngày khác. Nếu vẫn muốn xông, dùng lượng rất nhỏ, ví dụ một nụ trầm thay cho một ngọn bột. Một số nhà có máy lọc không khí; máy có thể giúp giảm bụi trong phòng sau khi xông, nhưng không thay cho việc dùng ít và thông gió, và nên để máy ở chế độ phù hợp theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Xông xong nên làm gì tiếp theo
Ngoài mở cửa, có vài việc nhỏ nên làm sau mỗi lần xông. Trước hết, kiểm tra đĩa: bột đã tàn hẳn chưa, còn đốm đỏ nào không, đĩa có nứt không. Để đĩa nguyên chỗ cho nguội, không di chuyển đĩa còn nóng qua lại trong nhà. Tro chỉ đổ khi đã nguội hoàn toàn, tốt nhất để qua đêm.
Tiếp theo, cất bột còn lại vào hũ kín, để chỗ khô. Bật lửa, diêm cất lên cao, ngoài tầm tay trẻ nhỏ. Nếu trong lúc xông có đóng cửa tủ quần áo, đậy chăn gối, có thể mở lại sau khi đã thông gió xong.
Cuối cùng, để ý cảm giác của người trong nhà trong vài giờ sau đó. Nếu có ai thấy khó chịu, cay mắt, đau đầu, ho, đó là thông tin quý để điều chỉnh lần sau: giảm lượng, đổi chỗ đặt, đổi loại bột, hoặc xông lúc người đó vắng nhà. Ai khó thở, tức ngực thì đưa ra chỗ thoáng, nếu không đỡ thì đi khám.
Khi nào đóng cửa lại được
Không có con số chính xác, nhưng có vài dấu hiệu dễ quan sát. Khi bạn đi từ ngoài vào phòng mà không thấy lớp mờ khói nào ở gần trần, không thấy cay mắt, mùi chỉ còn phảng phất dễ chịu, là lúc có thể đóng cửa. Với nhà có người nhạy cảm, nên kéo dài thêm một chút cho chắc trước khi họ trở về.
Ở chung cư có đầu báo khói, nếu đầu báo đã kêu trong lúc xông, cứ để cửa mở cho tới khi đầu báo im hẳn và không khí trong lại. Đừng tháo hay che đầu báo khói để xông; đó là thiết bị bảo vệ cả nhà và cả toà nhà. Thay vào đó, đặt đĩa xa đầu báo, dùng lượng nhỏ hơn ở lần sau.
Với nhà ống nhiều tầng, khói có xu hướng dồn lên tầng trên theo cầu thang. Khi tầng dưới đã trong, tầng trên cùng có thể vẫn còn nồng. Đi một vòng kiểm tra tất cả các tầng, mở cửa sổ hoặc cửa sân thượng ở tầng trên cùng để khói có lối thoát, rồi mới đóng cửa toàn nhà.
Câu hỏi thường gặp
Mở cửa sau khi xông có làm mất hết mùi không?
Không. Mở cửa chủ yếu đưa khói và bụi mịn ra ngoài; mùi thơm đã bám trên rèm, đệm, đồ gỗ vẫn còn và toả ra dần trong vài giờ. Bạn sẽ thấy mùi dịu và dễ chịu hơn chứ không mất hẳn.
Xông nhà xong bao lâu thì cho trẻ nhỏ vào phòng?
Khi đã thông gió kỹ, không còn thấy khói, không còn mùi gắt, thường sau khi bột tàn và mở cửa ít nhất nửa giờ; với trẻ sơ sinh nên lâu hơn. Nếu trẻ có biểu hiện ho, khò khè, thở nhanh, đưa ra chỗ thoáng và hỏi bác sĩ.
Có nên bật quạt trong lúc xông cho khói lan đều không?
Không nên đặt quạt thổi thẳng vào đĩa vì bột dễ bùng lửa, tàn bay ra ngoài. Nếu muốn khói lan, để quạt ở chế độ thấp, quay sang hướng khác. Sau khi bột tàn, có thể dùng quạt để đẩy khói ra cửa sổ.
Ở chung cư không mở được nhiều cửa thì thông gió thế nào?
Mở cửa ban công và cửa sổ có sẵn, bật quạt hút ở bếp và nhà tắm, đặt quạt đứng thổi ra ban công. Dùng lượng bột nhỏ hơn so với nhà thoáng. Nếu căn hộ thật sự kín, cân nhắc cách không đốt như bát thảo mộc khô.
Đóng kín cửa khi xông có làm khói "ngấm" vào nhà tốt hơn không?
Mùi bám lên vải, gỗ khá nhanh dù có thông gió nhẹ. Đóng kín chủ yếu giữ lại khói và bụi mịn, làm cay mắt, mùi gắt, đầu báo khói dễ kêu. Hé cửa trong lúc xông và mở rộng sau đó cho kết quả dễ chịu hơn.