Trong lễ ăn hỏi và đám cưới tổ chức tại nhà, nhiều gia đình đốt trầm để đón nhà trai, đón dâu: thường xông nhà kỹ vào hôm trước, và sáng hôm lễ chỉ đốt một lư trầm nhỏ ở phòng khách hoặc cạnh cửa, đốt sớm, đặt xa rạp bạt, xa lối đi, để khi khách tới chỉ còn mùi thơm nhẹ.
Ngày cưới hỏi là ngày nhà đông khách nhất, có rạp bạt, hoa tươi, vải trang trí, cô dâu chú rể mặc áo dài, áo vest mới. Mùi trầm ấm góp phần tạo không khí trang trọng, nhưng một lư trầm đặt sai chỗ có thể gây cháy rạp, làm khách cay mắt hay làm áo cưới ám mùi khói. Bài này nói về phần hương trong ngày vui; nghi lễ, mâm quả, lời phát biểu thuộc chuyên mục khác.
Mùi trầm trong ngày vui của người Việt
Ở nhiều vùng, mùi trầm gắn với những dịp trang trọng của gia đình, không chỉ ngày buồn mà cả ngày vui. Khi nhà gái đón nhà trai đến ăn hỏi, hay khi nhà trai rước dâu về, trong nhà thường đã có hương trầm thắp trên bàn thờ để báo cáo tổ tiên. Nhiều gia đình đốt thêm trầm ở phòng khách, nơi hai họ ngồi gặp nhau, như một cách tỏ ý trân trọng khách.
Trong quan niệm dân gian, hương trầm trong ngày cưới hỏi mang ý trang nghiêm, sạch sẽ, mong mọi việc êm thuận. Với người lớn tuổi, mùi trầm nhẹ khi bước vào nhà gái là một tín hiệu quen thuộc rằng gia đình đã chuẩn bị chu đáo.
Cách làm ở mỗi vùng mỗi khác. Có nơi chỉ thắp hương trên bàn thờ, không xông thêm; có nơi đốt trầm trong lư đồng đặt ở bàn tiếp khách; có nơi xông cả nhà từ chiều hôm trước. Không có cách nào là đúng duy nhất; điều gia đình nên giữ là sự chu đáo và an toàn.
Ngày nay, đám cưới phần lớn tổ chức ở nhà hàng, nhưng lễ ăn hỏi, lễ đón dâu, lễ gia tiên vẫn thường làm ở nhà. Phần hương trầm vì vậy vẫn còn, chỉ là gọn hơn, và cần được sắp xếp cho hợp với nhà đông khách, có rạp, có trang trí.
Lịch xông hương quanh ngày cưới hỏi
Gợi ý sắp xếp để mùi hương đẹp nhất đúng lúc khách tới, mà không có lửa ở những lúc đông người nhất:
| Thời điểm | Việc | Cách xông | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Hai, ba ngày trước | Dọn nhà, giặt rèm, lau bàn thờ | Chưa xông | Để nhà khô, rèm khô |
| Chiều hôm trước | Dựng rạp, trang trí xong | Xông kỹ trong nhà khi rạp chưa đông người | Không đốt dưới rạp |
| Sáng sớm hôm lễ | Bày mâm quả, sửa soạn cô dâu | Một lư trầm nhỏ ở phòng khách, đốt sớm | Cô dâu thay áo ở phòng không có khói |
| Khi nhà trai tới | Lễ chính, hai họ ngồi | Không đốt thêm; trầm cũ đã tàn hoặc gần tàn | Chỉ còn nhang trên bàn thờ |
| Sau lễ | Mời khách, tiễn khách | Không xông | Mở cửa, dọn dẹp |
Thời điểm đẹp nhất của mùi trầm là khoảng nửa giờ đến một giờ sau khi đốt. Vì vậy hãy tính ngược từ giờ nhà trai dự kiến tới để đốt cho đúng lúc. Nếu cần bột xông đóng gói sẵn, có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatpham.com.
Đặt lư trầm ở đâu trong ngày đông khách
Trong nhà, không dưới rạp. Rạp bạt, vải trang trí, hoa giả, bóng bay đều dễ cháy; gió lùa dưới rạp làm tàn bay. Lư trầm đặt trong phòng khách, trên kệ hoặc bàn chắc chắn.
Ngoài lối đi chính. Ngày lễ người bê tráp, bưng mâm quả qua lại liên tục. Lư không đặt dưới sàn ở cửa ra vào hay giữa phòng.
Xa hoa tươi và cổng hoa. Khói và nhiệt làm hoa nhanh héo; cổng hoa giả bằng vải, nhựa thì dễ bắt lửa.
Xa chỗ cô dâu, chú rể đứng chụp ảnh. Khói bay qua ống kính làm ảnh mờ; áo dài, váy cưới bằng voan, ren rất dễ bén lửa và dễ ám mùi.
Xa máy lạnh, quạt hơi nước thổi mạnh. Luồng gió mạnh làm trầm cháy nhanh, khói tạt thẳng vào người ngồi, tàn có thể bay khỏi lư.
Trên mặt chắc, không phủ khăn ren dài. Bàn phủ khăn trải dài xuống sàn, khách đi qua vướng vào có thể kéo cả lư xuống. Đặt lư trên mặt bàn trơn hoặc kệ gỗ có miếng lót chịu nhiệt.
Ngoài tầm với của trẻ nhỏ. Trẻ con hai họ thường chạy chơi quanh nhà; lư nóng phải đặt cao, có người lớn để mắt.
Áo cưới, áo dài và mùi khói
Áo dài lụa, váy cưới voan, ren, vest len đều dễ ám mùi khói, và mùi khói trên vải mỏng khó bay hơn người ta nghĩ. Cô dâu thường sửa soạn trong phòng ngủ, trang điểm, thay áo nhiều lần. Phòng đó nên là phòng không có khói xông vào sáng hôm lễ: đóng cửa phòng khi xông phòng khách, mở cửa sổ phòng ra ngoài.
Mùi khói còn bám vào tóc đã làm và lớp trang điểm, khiến cô dâu cả ngày mang theo mùi khói thay vì mùi nước hoa đã chọn. Thợ trang điểm thường cũng không muốn làm việc trong phòng có khói, vì khói làm mắt cô dâu đỏ, chảy nước mắt, lớp trang điểm mắt dễ bị lem.
Áo cưới, áo dài treo chờ thay nên để trong túi vải, treo ở phòng không xông. Nếu xông nhà kỹ vào chiều hôm trước, hãy cất áo cưới vào tủ đóng cửa hoặc mang sang phòng khác trước khi xông.
Nhiều chất liệu áo cưới rất dễ bén lửa, nhất là voan và ren tổng hợp. Khi cô dâu đi qua phòng có lư trầm, váy dài quét sàn, cần chắc chắn lư không đặt dưới sàn và không ở sát lối đi. Đây là chi tiết nhỏ nhưng ngày vui không có chỗ cho sơ suất.
Nhà đông khách, có người lớn tuổi và trẻ nhỏ
Lễ ăn hỏi, đón dâu tại nhà thường có cả hai họ, các cụ, các cháu nhỏ, có khi vài chục người trong một phòng khách. Nhiều người trong một phòng nhỏ cộng với khói trầm, nhang trên bàn thờ, hơi người, máy lạnh chạy hết công suất, không khí rất nhanh trở nên ngột ngạt. Đây là lý do nên để trầm tàn trước khi khách vào, và chỉ giữ nhang trên bàn thờ trong lúc làm lễ.
Các cụ lớn tuổi thường ngồi hàng ghế đầu, gần bàn thờ, nơi khói nhang nhiều nhất. Nếu có cụ có bệnh tim phổi, nên mời ngồi ở vị trí gần cửa, thoáng hơn, mà vẫn trang trọng.
Máy lạnh trong phòng khách đông người cũng là điều cần tính. Khi máy lạnh chạy, cửa thường đóng, khói không thoát được. Nếu đã đốt trầm sáng sớm, nên mở cửa tới khi trầm tàn hẳn rồi mới đóng cửa bật máy lạnh, trước giờ khách tới một lúc cho phòng kịp mát.
Khách mang thai, khách bế con nhỏ nên có chỗ ngồi đầu gió, gần cửa. Một phòng nghỉ phụ không có khói cho các mẹ và em bé là sự chu đáo mà khách sẽ nhớ.
Rạp bạt, đèn trang trí và an toàn cháy
Lễ cưới hỏi tại nhà hay dựng rạp bạt ngoài sân, ngoài ngõ, kèm dây đèn trang trí, quạt hơi nước, loa đài, có khi cả bếp nấu cỗ. Đó là không gian có nhiều vật liệu dễ cháy và nhiều nguồn điện. Lửa trần, dù chỉ là một lư trầm nhỏ, không nên có mặt dưới rạp.
Nếu theo nếp, gia đình muốn đốt trầm ở cổng hay cửa chính để đón nhà trai, hãy đặt lư trên một bệ gạch hoặc kệ kim loại vững, cách rạp và trang trí một khoảng rộng, có một người được giao đứng gần trông từ lúc đốt tới lúc tàn. Khi nhà trai vào nhà và lễ bắt đầu, người đó dập lư hoặc mang lư vào chỗ an toàn.
Nên có sẵn một bình chữa cháy xách tay ở gần khu rạp và khu bếp trong những ngày này. Đội dựng rạp chuyên nghiệp thường có lưu ý riêng về dây điện, quạt, đèn; hãy hỏi họ trước khi đặt bất kỳ nguồn lửa nào gần rạp.
Khi nhà hai bên có nếp khác nhau
Hai gia đình thông gia có thể có nếp khác nhau: nhà này quen đốt trầm, nhà kia không quen mùi khói, có thể theo tín ngưỡng khác hoặc đơn giản là không thích. Trong ngày cưới hỏi, sự tôn trọng hai phía là điều quan trọng nhất. Nhà gái tổ chức lễ ăn hỏi theo nếp nhà mình là hợp lẽ, nhưng giữ lượng trầm nhẹ, để tàn trước khi khách vào, là cách thể hiện sự ân cần với nhà trai.
Người mai mối hay người đại diện hai họ có thể trao đổi trước những chi tiết như vậy, giống như trao đổi giờ giấc, số người, mâm quả. Hỏi một câu đơn giản "bên nhà mình có ai ngại mùi trầm không" đã đủ tránh được sự khó xử.
Cuối cùng, mùi hương chỉ là một chi tiết nhỏ trong một ngày lớn. Không có mùi trầm, ngày cưới vẫn trọn vẹn; có mùi trầm mà làm ai khó chịu thì ngày vui bớt vui. Giữ vừa phải là cách giữ nếp đẹp nhất.
Lễ gia tiên khi rước dâu về nhà trai
Ở phía nhà trai, khi rước dâu về, nhiều gia đình làm lễ gia tiên ngay khi cô dâu bước vào nhà. Trước giờ đó, nhà trai cũng dọn dẹp, trang trí, và có nhà xông trầm để đón dâu. Những lưu ý ở trên áp dụng y như với nhà gái: xông kỹ vào hôm trước, sáng hôm cưới chỉ đốt một lư trầm nhỏ thật sớm, đặt trong nhà, xa rạp, xa lối đi.
Ở nhiều nơi, bàn thờ nhà trai lúc đón dâu đã có nhang, nến theo lễ. Lư xông, nếu có, đặt ở phòng khách chứ không đặt thêm cạnh bàn thờ, để lối đi của cô dâu chú rể tới bàn thờ thông thoáng.
Thời điểm đoàn rước dâu về thường khó đoán chính xác, có khi sớm có khi muộn vì đường xa, tắc đường. Đừng đốt trầm theo kiểu "sắp tới rồi, đốt ngay", vì khi đoàn tới thì khói đang dày. Cách an toàn là đốt sớm theo giờ dự kiến; nếu đoàn tới muộn và mùi đã nhạt, có thể hơ thêm một miếng trầm nhỏ trên bếp điện, gần như không khói, thay vì đốt thêm nụ.
Phòng tân hôn thường được trang trí kỹ, có hoa tươi, nến trang trí, chăn gối mới. Không nên xông khói trong phòng này vào ngày cưới, vì chăn gối mới ám mùi khói rất lâu và nến trang trí cộng với lư trầm là hai nguồn lửa trong một phòng nhiều vải. Nếu muốn có mùi thơm, một túi thảo mộc khô nhỏ hoặc vài cành hoa có hương nhẹ là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Lễ ăn hỏi có cần đốt trầm không?
Không bắt buộc. Nhiều gia đình đốt trầm để tạo không khí trang trọng khi đón nhà trai, nhưng đó là nếp nhà, không phải yêu cầu của lễ. Nếu đốt, hãy đốt sớm, lượng nhỏ, để khi khách tới chỉ còn mùi thơm nhẹ. Thắp hương trên bàn thờ là phần thuộc nghi lễ, tách riêng với việc xông.
Nên đốt trầm trước khi nhà trai tới bao lâu?
Thường khoảng nửa giờ đến một giờ trước, để trầm cháy gần hết và khói tan bớt, chỉ còn mùi. Tính ngược từ giờ nhà trai dự kiến tới. Đốt quá sát giờ thì khách vào gặp khói, đốt quá sớm thì mùi có thể đã nhạt.
Có đặt lư trầm ở cổng hoa, dưới rạp được không?
Không nên. Rạp bạt, cổng hoa, vải trang trí rất dễ bắt lửa, gió dưới rạp làm tàn bay. Nếu muốn đốt trầm ở cổng theo nếp, đặt trên bệ gạch hoặc kệ kim loại vững, cách xa rạp và trang trí, có người trông suốt.
Làm sao để áo cưới không bị ám mùi trầm?
Cất áo cưới, áo dài trong túi vải ở phòng đóng cửa khi xông nhà; phòng cô dâu sửa soạn nên không có khói xông sáng hôm lễ. Chỉ đốt trầm ở phòng khách, đốt sớm và lượng nhỏ. Voan, ren, lụa ám khói rất khó bay mùi.
Nhà trai không quen mùi trầm thì sao?
Giữ lượng trầm thật nhẹ và để tàn hẳn trước khi khách vào, mở cửa cho thoáng; nhang trên bàn thờ chỉ thắp theo lễ. Có thể nhờ người đại diện hai họ hỏi trước. Tôn trọng cả hai phía trong ngày vui quan trọng hơn giữ nguyên mọi chi tiết của nếp nhà.
Đám cưới tại nhà nên chuẩn bị gì về an toàn lửa?
Không đặt lửa trần dưới rạp, gần vải trang trí, hoa giả, dây đèn; có sẵn bình chữa cháy xách tay ở gần khu rạp và khu bếp; giao rõ người trông lư trầm, bếp nấu; kiểm tra mọi nguồn lửa trước khi kết thúc ngày. Hỏi đội dựng rạp về lưu ý điện, quạt, đèn.